De paso, cinco anos

De paso comezou a súa andaina o 16 de novembro de 2004 cunha declaración de intencións na que se dicía:

Estamos de paso e sen folla de ruta. Xogamos ao ensaio e ao erro. Non pretendemos quedarnos. «Ninguén chega tan lonxe como cando non sabe onde vai» deixou dito don Oliverio Cromwell. Abofé que el foi ben lonxe, mesmo chegou a executar a un rei, a un auténtico rei inglés. Unha revolución que se (auto)estime non pode aspirar a menos. Nós contentámonos con menos, válenos ben estar tan só de paso. A nosa é unha camiñada anónima e sen grandes aspiracións. Facer calquera cousa modesta (como cortarlle a cabeza a un rei inglés) e despois desaparecer.

A camiñada dura xa cinco anos e nunca pensei certamente en chegar tan lonxe. Neste tempo xogamos ao ensaio e ao erro e apuntámonos éxitos modestos, grandiosos erros e monumentais fracasos. Coma ninguén chega tan lonxe como cando non sabe onde vai, sigo de paso, tentando facer cousas aínda máis modestas que decapitar un rei.

Houbo unha tempada na que polas miñas ocupacións como perito da política estiven en ningures. Mais retornei e voume quedando.

Non hai grande cousa que celebrar pero un quinquenio é un quinquenio e era de xustiza facer un galano aos lectores e transeúntes que nos acompañaron de paso. Un algo que poidan conservar cando De paso desapareza que tamén lle ha de tocar. Ese galano é A novísima dereita e nós, un modesto libro en formato pdf, onde se acolle escritos publicados en De paso e Caderno de paso, spin off que aniña agarimosamente A Nosa Terra Dixital, mais tamén axunta as «Noticias de ningures» que acolle Tempos novos e artigos de «Disparando aos reloxos» que publico en galiciadiario.com.

Por deformación profesional sei que non hai nada máis arbitrario que un acoutamento cronolóxico. Os textos que reproduzo están encaixados entre dous marcos discutíbeis: a sesión de investidura como presidente de Alberto Núñez Feijóo e a celebración da manifestación convocada por Queremos Galego o 18 de outubro. É dicir que van desde o inicio do goberno da novísima dereita e a data na que masivamente se lle deu contestación a unha das súas políticas centrais: o abandono por parte da Xunta de Galicia do mandato normalizador da nosa lingua e cultura.

O ascenso da nosa novísima dereita, que fixo triunfar o Movemento 1 de Marzo, acompáñase do apodrecemento da dereita postaznarista que tenta liderar Mariano Rajoy. Emerxencia e devalo son a día de hoxe dous procesos abertos, sen concluír. A penas está iniciada tamén a procura, por parte das forzas progresistas e nacionalistas, dunha estratexia colaborativa para impedir a consolidación da hexemonía dos conservadores en Galiza.

Por esa razón, seguiremos facendo exercicios cos que pensar escribindo e, de paso, axudar a que abrolle un tempo novo para as políticas de transformación e avance do noso autogoberno.

• Aquí pode descargarse A novísima dereita e nós (.pdf, 996 Kb).
  

20 xaneiro

20 de xaneiro, Obama novo presidente dos USA. Cae a folla do almanaque que me suma 48 anos. Calidonia agasállame, xenerosa e sorpresivamente, coa mellor banda sonora para este día no que sempre pasan tantas cousas: This land is your land de Woody Guthrie, e cun galano de memoria, vida, imaxes e cancións que identifican a versión do país das barras e estrelas que a min máis me gusta. Quédolle eternamente agradecido.

Cuestionario Proust

Entre as uvas, este cuestionario que contesto sen darlle moito tempo á reflexión.

O principal risco do meu carácter? Unha paciente impaciencia.

A calidade que prefiro nun home? Humor e intelixencia.

A calidade que desexo nunha muller? Humor e intelixencia.

O que máis aprecio nos meus amigos? As súas agarimosas críticas cómplices.

O meu principal defecto? Ser moi testán.

A miña ocupación preferida? Ler e escoitar a xente que ten cousas que contar.

O meu soño de dita? Que me siga sorrindo a fortuna como até agora.

Cal sería a miña maior desgraza? A perda dos meus máis queridos.

Que quixera ser? Amigo de John Berger.

Onde desexaría vivir? Na Veiga de Cascallá, en Rubiá, ou no Ezaro.

A cor que prefiro? Azul.

A flor que prefiro? Os caraveis vermellos.

O paxaro que prefiro? As merlas e as rulas.

Os meus autores preferidos en prosa? Fran Alonso, Cid Cabido, Xosé Luís Méndez Ferrín, Cunqueiro, Otero Pedrayo, Rosa Aneiros, John Berger, García Márquez, Agusto Monterroso e Paco Ignacio Taibo II.

Os meus poetas preferidos? Fran Alonso, María Lado, B. Atxaga, Gioconda Belli.

Os meus heroes de ficción? Daniel Fierros, un escritor de novelas policiacas que se complica a vida como detective, ou Pío Manterola, un xornalista a quen lle encanta meterse en camisas de trece varas. Ambos os dous nacidos da imaxinación de Paco Ignacio Taibo II.

As miñas heroínas de ficción? Amélie.

Os meus compositores preferidos? John Coltrane que agora está interpretando My Favorite Things que é de 1961, o meu ano.

Os meus pintores predilectos? O Bosco, Francisco Mantecón, Tapies, Menchu Lamas e o calígrafo Lázaro Enríquez.

Os meus heroes da vida real? O Foucellas e Agusto César Sandino.

As miñas heroínas históricas? Petra Kelly.

Os meus nomes favoritos? Pedro e Mariña.

Que detesto máis que nada? A estupidez e a maldade.

Que caracteres históricos desprezo máis? A intolerancia e o mesianismo.

Que feito militar admiro máis? A resistencia sandinista en Masaya contra a Garda Nacional somocista.

Que reforma admiro máis? A conquista do sufraxio universal.

Que dons naturais quixeras ter? Saber entender a música.

Como me gustaría morrer? Sen sabelo.

Estado presente do meu espírito? Como diría Manu Chao: malalegría, estou feliz pero me amolan as inxustizas,

Feitos que me inspiran máis indulxencia? Todos os que son debidos ao exceso de afecto.

O meu lema? «Dicimos que algo é imposíbe cando non o desexamos» (como ben lle gustaba recordar a Enrico Malatesta).

Cabo

Extraviado na escrita dos últimos parágrafos de 2006, son incapaz de facer o balanzo do ano. Decídome finalmente a pechalo coa escolla dun poema de Nas páxinas da ferida de John Berger.

Contadores de historias

Escribindo
anicados a carón da morte
somos os seus secretarios

lendo á luz da vida
contemplamos o seu libro maior

onde termina ela,
colegas meus,
comezamos nós, a ambos os dous lados do cadáver,

e cando a citamos
facémolo
sabendo que a historia está a piques de acabar.

Na terra

No día do malfadado anuncio da fin da tregua, deitamos o corpo do meu pai no camposanto de Pereiró. Para todos os que no seu adeus trouxeron agarimos e aos que nos acompañaron coa súa solidariedade, han saber que teñen, de todo corazón, a nosa infinda gratitude.

Fin

Falsamente nos convencemos de que é mellor unha rápida fin que non unha longa e sufrinte agonía. É un fráxil pero necesario engano para alivar as derradeiras horas. O pasamento de meu pai dános a medida exacta das primeiras palabras contadas de Camilo Franco: «A especie está afeita á morte pero os individuos non.» A tribo e o noso pequeno clan tampouco. Tan só somos un menos pero o baleiro é infinito.

Noiteboa

No serán da Noiteboa, Pedro herdarnos as historias da súa vida, alegrías e fatigas. Nunha paréntese que regala a doenza repasa as infancias da ilusionante República; os primeiros salarios coas cargas dos aserradoiros de Outes; o trienio miliciano na friaxe do cuartel compostelán do Hórreo e na fronteira do Pireneo aragonés; o matrimonio tras un sexenio de noivado; as xiras polas feiras das terras de Noia e Muros transportando do pouco que había nos anos da fame; a procura dun futuro nas canteiras de Baruta na Venezuela farturenta de mediados do século pasado; e, tras o retorno da emigración, os días de oficio no traficado balbordo do progreso e medre de Vigo como metrópole atlántica. Non perdo pormenor do relato último da súa digna vida.

Na calma central

Paso con meu pai os seus derradeiros días. Para afrontar a súa dor, levanto un valado con letras insomnes. Cando fina o ano que lle rendemos á Memoria, comezo a ler con inmerecido atraso Os libros arden mal. Levado pola arte da lavandeira descifradora das marcas da auga, procuro nos ollos vencidos de Pedro oitenta e tres anos de esforzada vida. Entre a xeira de padecementos unha tregua. Como unha ladaíña leo a sabedoría fonda dun arpoador:

Non hai que fiar da calma, dixo de improviso. É ao que máis medo lle teño. Á calma. Sabes o lugar onde nada pasa, o da calma absoluta, onde a mar está como un prato?
Curtis negou coa cabeza.
No centro do furacán! É o que chaman a calma central. Non esquezas isto. Na calma central, ponte en vilo, en estado de urxencia.

Deitado na calma central da súa dor, Pedro dorme. As palabras de Rivas trazan un plan de fuga perfecto e céibanme das miñas angustias e da súa agonía. Con todo, non hai lugar para o engano, ben sei que estamos en estado de urxencia. Aínda así, teño unha débeda co narrador da nosa Mohicania: toda unha noite de paz acougada. Impagábel.