Municipais07: O Presidente demediado

Isto xa foi comentado. No Consello da Xunta do pasado xoves o Presidente Touriño impuxo ao seu gabinete a moratoria de toda campaña publicitaria e propagandística durante o tempo electoral. Onte acudiu a vender as obras públicas que se fixeron en Vigo, plasmación dun compromiso «como nunca existiu nos 20 anos anteriores». Espectacular e coherente. De que materia está feito o noso Presidente?

Coa mesma e por segunda vez, Touriño renunciou a participar nun debate televisivo. Ofreceu as súas razóns: «Nunca contribuirei nin a tapar os candidatos nin a condicionar ou perturbar o debate dunhas eleccións que son municipais». El non tapa a ninguén. Unha modestia fascinante.

O gran problema de Touriño é a súa natureza demediada, ese esgazamento entre a súa pretensión de ser o presidente de todos os galegos e a súa condición persoal e intransferíbel como secretario xeral dun moi utilitarista PSdeG. Como secretario xeral impónselle a natureza electoral depredadora, como presidente domina unha natureza cesarista superadora de todos os intereses privativos. Abanea entre as dúas, unhas veces vaille e outras venlle.

Touriño sabe que é o gran argumento electoral do PSdeG, neste momento de resolución municipal mesmo moito máis que Rodríguez Zapatero. Na posta en escea os alcaldes do PSdeG son «os alcaldes do Presidente», a ningún lle incomoda verse tapado polo Presidente Touriño, ser arroupados polo máximo Poder fainos electoralmente máis competitivos, estar perto do Gran Conseguidor multiplica as súas posibilidades de éxito nun dos países máis clientelares do mundo-mundial.

Outras veces, Touriño faise invisíbel. Desaparece cando a súa imaxe presidencialista pode verse devaluada ou abertamente cuestionada. O Presidente unicamente se mostra en foros con audiencias cativas ou entregadas. Non está disposto a asumir ningún risco. Só salta ao terreo de xogo para gañar. A opción é intelixente, pero non o fai moi críbel.

Un experto en marquetin electoral, Enric Ordeix, defende que «se vota moito máis polo que se oe dicir sobre os políticos que polo que eles en realidade din». E comeza a oírse (sobre todo entre os do seu partido) que Touriño nunca dá a cara nas duras e que iso non lle fai ningún ben. Pero claro que con Touriño nunca se sabe se realmente é el, o que está en todo, ou o outro que sempre se agocha, xa que dicir, din exactamente o mesmo un co outro. Gastan as mesmiñas esculpatorias palabras.

Municipais07: A pole position na Gz-8

Consumida unha quinta parte da campaña La Voz de Galicia publica a súa primeira sondaxe electoral. A entrega dominical ordena a pole position dos comicios na Gz-8 e faino coa autoridade que lle outorga a precisión de encuestas anteriores e, sobre todo, a verosimilitude dos escenarios que presenta. As enquisas que prepara Sondaxe para La Voz teñen un plus de credibilidade adicional ao facerse dentro dunha serie longa de esculcas, aínda que acheguen sempre unha velada carga de discrecionalidade por non ser o Grupo Voz un conglomerado mediático moi dado á despaixonada neutralidade política. Como sexa, a súa calidade, como nas grandes novelas, baséase na indiscutíbel verosimilitude da súa trama.

As sondaxes son tan denostadas como tidas en conta e por moito que nos debrucemos nelas nunca estaremos certos de se sirven para representar un estado de opinión, para condicionar as preferencias cidadáns ou para ambos dous fins ao mesmo tempo. A posición referencial que La Voz ten no sistema de medios galegos fai impesábel pasar por alto os seus vaticinios. Un botón de mostra: no inquerito sobre o Clima social e político que realizou a Consellaría de Presidencia o pasado marzo, o 52% das persosas entrevistas dicían ler La Voz de Galicia, seguíalle a moita distancia o Faro de Vigo (17,7%) e El País (6%). Nos demais soportes ningún medio acadaba unha posición hexemónica tan indiscutíbel: a Cadena Ser, entre as radios, contabilizaba o 30% e a Galega o 18%; nas televisións a Galega faciase co liderato cun mínimo 18% e a TVE con 16%.

Tendencias

A nova entrega de La Voz introduce algunhas novidades respecto da diagnose realizada na precampaña pero mantén as grandes tendencias no comportamento electoral. A saber, na Gz-8 o Partido Popular xoga a defensiva, sen capacidade para ameazar seriamente as maiorías progresistas en ningures, e ten unha posición moi desafavorábel para reter as tres alcaldías que a día de hoxe xestiona. Os conservadores aumentan crédito en Vigo e A Coruña e caen en Ferrol e Santiago.

O PSdeG vai dacabalo dunha onda alcista que lle permite mellorar os seus resultados en Santiago e Pontevedra ou manterse, agás en Vilagarcia de Arousa onde o descoñecemento do candidato mingua as súas posibilidades. Acrecéntanse, con todo, as súas expectativas de facerse coas alcaldías de Vigo e Ferrol e de soster as maiorías absolutas onde actualmente as detentan.

As tendencias do BNG son as máis suxeitas aos condicionantes locais: ten boas expectativas en Ourense, unha manifesta recuperación en Vigo, outra moitísimo máis moderada en Lugo; desgástase minimamente en Pontevedra; corrixe levemente a súa caída en Ferrol e fica entalado nas outras grandes cidades (Santiago, Vilagarcía e A Coruña).

Decídese no Sur

Todo apunta que Juan Juncal perderá a alcaldía de Ferrol en beneficio dun tripartito con presenza de PSdeG, do BNG e da Esquerda Unida, que tamén amplia o seu oco electoral en Vilagarcía de Arousa. O partido dos indecisos será determinante nas dúas prazas máis desputadas da Galiza sudista.

Vigo semella camiñar cara á formación dun goberno de coalición que liderará Abel Caballero pero que terá en Santiago Domínguez o seu segundo home forte, especialmente se se materializa a tendencia á recuperación que demostra o BNG na cidade atlántica e que, se non erra a sondaxe, igualaría en representantes ao PSdeG. En Ourense, o candidato do BNG, Alexandre Sánchez-Vidal, a pouco que se erosione o crédito de Enrique Nóvoa, pode facerse coa alcaldía asestando un duro golpe ao sistema de poder do baltarismo.

As expectativas en Ourense e Vigo están unicamente empardecidas pola mantenza de grandes bolsas de indecisos que engordan, respectivamente, até o 32,6% e o 27,9%. Pola contra, botan un pouco de luz esperanzada os datos achegados no avance de La Voz de onte: a valoración da acción do Goberno galego supera amplamente o da xestión local en Vigo, o que pode interpretarse como un aval ao labor do PSdeG e BNG, e en Ourense a estima política do Goberno Central supera a do poder local e a da Xunta iguálao.

Coda

A posición privilexiada de La Voz permítelle algúns encantamentos, un deles é que a súa sondaxe faga esquecer os auténticos resultados electorais de hai catro anos e reemprazalos por unha especulativa pole position. Alguén pode dicir que a carreira non fixo máis que comezar e que quedan por diante aínda doce voltas. Ten toda a razón, pero os corredores digan o que digan non deixarán de ver no seu retrovisor os datos que hoxe imprendou o xornal coruñés.

Municipais07: Coalicións e outros aborrecementos

O embaixador no Vaticano acudiu a bendicir ao seu herdeiro consistorial e aproveitou o primeiro mitin de campaña para proclamar a súa adversión estratéxica ás coalicións. Francisco Vázquez nunca as precisou, foi sempre xestor de maiorías absolutas e absolutísimas. Ser a icona coruñesista do Grande Alcalde limitou a súa proxección política fóra da sombra alongada da Torre de Hércules, pero a súa incapacidade para o diálogo e a converxencia política cos demais tamén impediu ao PSdeG ser alternativa de goberno en Galiza durante unha longa tempada.

Hexemonía conservadora, complemento vazquista

O vazquismo foi moito máis que a expresión dun localismo extremoso, era igualmente a variante municipalista do bipartidismo de carimbo felipista, o seu necesario complemento local. A cesión estratéxica de Galiza a Alianza Popular, ideada por Felipe González e Alfonso Guerra, como garantía de inclusión no sistema da dereita conservadora, derivou despois cara á renuncia do PSdeG a discutir seriamente a ultrahexemonía do Fraguismo.

A solución alternativa ao proxecto de Galiza –como a Baviera do Partido Popular– pasaba por unha coalición do PSdeG co BNG, algo que era irreconciliábel co levadura ideolóxica esencial do vázquismo: a redución da política a un xogo de dous e a imposición dun réxime de aparheid insitucional ao nacionalismo galego.

Sen maiores problemas internos, o PSdeG asumiuse resignadamente como complemento do PPdeG e non como a súa alternativa mentres que non madureran as condicións necesarías para callar unha maioría electoral de seu. A accidentada historia do Goberno tripartito de González Laxe alentou o isolacionismo estratéxico dos socialistas en Galiza. Había poder suficiente en Madrid e na rede de grandes concellos como para esperar, pacientemente, pola chegada do natural relevo turnista do PPdeG, unha vez que se producise a desaparición biolóxico-política do Gran Patrón.

Co PSdeG emburullado na política de agardar e ver, nunca se pretendeu seriamente remover as bases sobre a que se foi consolidando vagarosamente o Fraguismo como fase superior do bipartidismo invertido que se ensaiou en Galiza durante dezaseis anos.

Aborrecemento das políticas de coalición

Aínda hoxe, o vazquismo comparte coa dereita galega a consideración das políticas de coalición como malformación democrático. Alberto Núñez Feixoo comprometeuse xa a que o PPdeG gobernará unicamente onde sexa maioritario sen pactos municipais con ningunha outra forza. O goberno como herdade da forza máis votada é un dos trazos comúns do ADN ideolóxico dos conservadores populares e dos conservadores socialistas do, hoxe desdebuxado, bonovazquismo.

O bipartidismo como fórmula de despluralización democrática aborrece as políticas que pacto que lle dan audiencia a terceiras forzas. Fagocitado o centrismo galeguista polo rexionalismo forte do PPdeG, marxinalizada primeiro a tradición comunista e acollidos despois os seus refugallos na Casa Común do PSOE e absorvido o outro nacionalismo de esquerda no proxecto común do BNG), a simplificación da representación política que se impuxo en Galiza parecía sentar as prometedoras bases dun sistema político de dúas forzas e media.

Partido Popular e PSdeG, dúas forzas cos atributos de poder, asentadas en explicitos consensos de repartición de infuencias, gobernos e territorios, e o BNG, media forza testimonial instalada nos arrabaldes institucionais como proba concluínte da inclusividade da democracia autorizada polo xa afastado golpe do 23-F.

No PSdeG as cousas comezaron a cambiar no momento en que no Reino as maiorías absolutísimas as tiveron outros e tamén cando, tras o sorpasso electoral do BNG, unha nova fornada de dirixentes socialistas (sen poder local) repararon na fraxilidade do seu plan de pensións políticas para o posfraguismo.

Coalicións? Non tan excepcionais

Os gobernos concertados e xestionados por máis dun partido unicamente constitúen unha excepcionalidade no Estado español. Hai tempo La Vanguardia publicou un dossier de Jordi Matas e Josep M. Reniu sobre «A arte de gobernar en coalición» que achegaba datos reveladores: na Europa-15, no período 1945-2000, a solución dominante foi o goberno de coalición (72,3%) e o residual o goberno partidario (27,3%). Entre 1980 e 2006, nos gobernos das autonomías a repartición está máis equilibrada aínda que é levemente beneficiosa ás teses monopartidistas (51,6%). Os executivos dos municipios cataláns de máis de 10.000 habitantes, entre 2003 e 2006, resolvéronse nun 77,4% dos casos con alianzas multipartidistas. No Goberno do Estado, iso si, non coñecemos outra cousa que gobernos unipartidarios.

Así as cousas, non é difícil concluír que a democracia pluralista non lle escapa ao goberno en coalición, é a democracia autoritaria á que lle produce arrepío. Hoxe a voz maior achegará unha primeira proxección sobre cales van ser as solucións de gobernabilidade nas grandes cidades galegas. Haberá que facer as contas, pero unha cousa está ben clara: onde moitos vemos unha solución esperanzadora, Francisco Vázquez só ve un perigo aterrador, unha anomalía democrática. Menos mal que o Vaticano ten un goberno autocrático, infalíbel e monocolor como ben lle presta ao ex-Gran Alcalde da Coruña.

Municipais07: Finezza

Nun brote de finezza, o Presidente Touriño instituíu a moratoria das accións publicitarias do seu gabinete no tempo electoral. Nos quince días da campaña cesará o axitprop gobernamental para evitar que se lles critique por utilizar fondos públicos en beneficio dos intereses partidarios de BNG e PSdeG.

Para que despois veña Romani Prodi a dicirnos que á política italiana lle sobra finezza e que a do Reino de España ten moita menos falsa delicadeza e que por iso nos vai moito mellor. A loanza débese a que o Primeiro Ministro italiano non sabe das liviandades simbólicas que nos gastamos no curruncho galaico.

Nos tempos mediatizados que nos tocaron, a suspensión das accións publicitarias do goberno representan tanto como a suspensión do propio labor de goberno. Sen publicidade, as políticas que lle dicimos públicas deveñen en simple xestión administrativa. O Goberno cesará nas súas funcións na vindeira quincena e cederá felizmente a iniciativa á Administración. Se isto non é o Reino da finezza xa me diran onde atopamos maior manifestación de sutileza.

A moratoria chega despois dunha afusquinada carreira propagandistica e inaugural que durou tanto como dous meses e medio. Inauguraron aqueles que tiñan calquera cousa que estrear e os que nada tiñan gastaron canto quixeron en papel cuché ou en papel periódico, en ondas ou fluxos catódicos. Non se acadaron as cotas eufóricas da Era Fraga pero ben que lle chegou. O exceso mercadotécnico forma parte do ritual democrático tanto como a pegada do primeiro cartaz ou o macadamado in extremis de canta corredoira desfiuzada hai no país. Despois da cagada dos cheques en man para a manutención dos votantes residentes ausentes, a emenda de Touriño máis que oportuna, resulta un tanto oportunista.

Confío en que non o tomen a mal os membros do meu goberno pero a moratoria publicista máis que unha finezza resulta un sarcasmo. Hoxe mesmo, a conselleira Laura Sánchez Piñón fixo uns cantos quilómetros callados de esplendorosos anuncios. Ao seu paso deixaba unha enxurrada de promesas investidoras. Non era unha mala arte, debeuse simplemente ás forzas inerciais das semanas pasadas.

Que disgusto se vai levar don Emilio cando hoxe se asome ao mundo ou a súa sombra. De sabelo don Augusto Monterroso tería escribido: «Cando acordou o presidente, a publicidade aínda estaba alí.»

Municipais07: Repaso e reválida

Comezou a campaña electoral (é unha forma de falar). Fóra da competencia «polas máis de 300 alcaldías que están en xogo na comunidade» (que precisa resulta ás veces a documentación da Gran Voz!), as elección son unhas primarias no Estado e unha reválida en Galiza. Os partidos do goberno de coalición piden un aval de continuidade para o cambio e o PP pide chance para unha «segunda modernización».

No revoltallo das palabras ben podemos extraviarnos. En realidade, no canto de modernización, o renovado Partido Popular de Alberto Núñez Feixoo ofrece o máis fiero continuísmo gobernativo. A súa hexemonía é local e deputacional e o seu futuro político depende agora dos micropoderes municipais e do poder discrecional das Deputacións Provinciais. No mercado de futuros Núñez Feixoo depende das súas cotizacións electorais en Vigo, Ourense e Ferrol. Que nada cambie é a substancia da súa proposta de renovación.

BNG e PSOE, pola súa parte, percorrerán o país para despexar o desencanto que por momentos se impón entre os seus electores máis esixentes: o padecemento dun cambio sen (grandes) melloras. Aventar os logros da Xunta non lles bastará e se realmente queren engaiolar aos cidadáns haberán de ofrecer con convicción un novo e gran salto adiante. Ser un pouco mellores que o PPdeG non será suficiente incentivo. Coidarse da autocompracencia é o primeira condición de sobrevivencia de calquera política de cambio en Galiza... e no resto do mundo.

No abano progresista haberá que elixir entre dous modelos: o do Grande Alcalde ou o da Coalición Sostíbel. O PSdeG privado do exemplo glorioso de Francisco Vázquez,converteu a López Orozco na icona do seu modelo de goberno absoluto e na súa vacina contra as dependencia coalicionais que magoan ao Presidente Touriño. No cabo oposto, o BNG acode para exorcistar os perigos canibalizadores do efecto Orozco e para ofrecerse non tanto como «goberno en solitario» senón como peza fundamental das coalicións de goberno. Ofrecer maiorías de gobernos plurais e estábeis, sustentábeis sobre acordos programáticos sólidos é a principal panca de apoio que ten o nacionalismo para facerse con novos poderes locais.

O alcance das mudanzas do mapa político local en Galiza vai depender decisivamente do grao de apropiación cidadá das tres grandes leccións que nos herdaron dezaseis anos de Fraguismo: unha, que a permanencia delongada no poder ten efectos perxudiciais para a saúde democrática das institucións; dúas, que toda acción de goberno non imaxinativa está suxeita á lei de rendemento decrecente tanto nos seus afectos cidadáns como nas súas capacidades de xestión; e tres, que as maiorías absolutísimas son o opio dos gobernantes. É bo repasar ben estas leccións se se quere pasar sen maiores agonías a vindeira reválida.

Teño para min que aos concellos de Galiza lles cómpre un tempo de coalicións e de solucións de goberno que obriguen a coidar dos consensos, a pensar en termos de transacción e a privilexiar a accesibilidade e proximidade coa sociedade civil que fermenta na innovación, na súa capacidade para xestionar as mudanzas, e na ideación de novas solucións para o noso vello e maldito problema de sempre: ser un carolliano país lento no que «fai falla correr todo o que se poida para permanecer no mesmo sitio» e no que «se quere chegar a outra parte hai que correr cando menos dúas veces máis rápido».

Municipais07: Espazo lixo

A política local(izada) obriga sempre a reparar no espazo. De feito, a precampaña electoral das municipais tornouse nun coctel remexido de corrupción do espazo urbano –coa visibilización dos alcaldes/promotores–, de deturpación do espazo de cidadanía –coa multiplicación de votantes ausentes de aquí e do alén–, e de confusión de espazos –coa privatización do gobernamental na rede clientelar do xenuinamente partidario como puxo en claro o continuismo da política de cheque en man na que se enzoufou o PSdeG inspirándose infelizmente no manual de boas prácticas caquiquís da Era Fraga–.

Como o cheiro do lixo, os nosos concellos achegan arrecendos doces e agres, salgaduras e acideces, e fermentos e carroñas que resultan do apodrecemento da acción dos seus gobernos e da falta de vida das sociedades civís locais. É quizais o que máis se achega a trasposición á política do «Espazo Lixo», que nos describe Rem Koolhass: «O "espazo lixo" é un Triángulo das Bermudas, unha cápsula de Petri abandonada: suprime as distincións, socava a determinación e confunde a intención coa execución; reempraza a xerarquía pola acumulación, a composición pola adición [...] O "espazo lixo" é aditivo, estratificado e lixeiro, non está artellado en diferentes partes, senón subdividido, despezado igual que o cadáver dun animal desgarrado...».

Un mundo no que todo se mestura e no que urxe separar, xa desde a orixe, o que é política democrática do que é a corrupción da democracia.

Municipais07: Coa boa estrela

Remata o mes que estivemos en ningures e o BNG tíralle o po ao Dicionario de símbolos para debuxar, cos seus candidatos e candidatas ás alcaldías, unha estrela de cinco puntas. A vindicación da estrela como representación da liberdade e a razón e, segundo nós din na tradición da antiga Grecia, como icona da intelixencia, complétase fachendosamente coa presentación de candidaturas nos 315 concellos galegos. Un éxito, sen dúbida, da extensión territorial e social da organización frontista e a garantía dunha competición democrática plural.

A partir de agora será cuestión de calidade (das candidaturas e programas) e de cantidade (de votos). Teremos que agardar até o 27-M para comprobar a solidez municipal da oferta dun nacionalismo que, tendencialmente, presenta unha fasquía socioelectoral máis vilega e que aspira agora a recuperar o seu peso nos gobernos das grandes cidades e a ampliar tamén a súa audiencia nos menos accesíbeis microconcellos do país. Polo de agora zafouse con ben do seu primeiro grande obstáculo: aparecer minorizado na súa presenza territorial fronte ao PPdeG e ao PSOE, formacións de asentadísimas tradicións municipalistas.

Os agoiros continuístas sobre os comicios locais están moito máis cuestionados que hai uns meses. As últimas sondaxes da máis influente voz mediática poñen en claro que o Partido Popular xogará á defensiva e que ten limitadas opcións para mellorar os seus resultados na Galiza das 7 cidades.

Na Gz-7 a alternativa conservadora medirá o seu éxito tentando manter as alcaldías de Vigo, Ferrol e Ourense e non parece ter maiores posibilidades para facerse co bastón de mando en ningún dos grandes concellos que gobernan PSdeG e/ou BNG. O Partido Popular non ampliará a súa hexemonía municipal na Gz-7 nin na Gz-12 onde as súas aspiracións ás alcaldías de Vilagarcía, Narón, Oleiros, Carballo e Redondela son moi remotas. Terá, pola contra, que defender ás prazas de Vigo, complicada polo descenso do Partido Galeguista Sotista, de Ferrol, entoldada polas fantásticas decisións urbanomobiliarias de última hora, e de Ourense, onde o plus de credibilidade de Manuel Cabezas está parcialmente desbaldado polas comenencias empresariais de Novoa.

O PPdeG non gañará as elección na Gz-10 de aí que confie a súa sorte nos resultados das microautarquías rurais. Algunhas comarcas serán decisivas para abanear os equilibrios nas Deputacións: a Mariña Lucense, O Salnés, O Morrazo, o Golfo Ártabro, Ferrolterra, entre outras, e será na Galiza cartografiada cos trazos máis miúdos onde se verifique a solvencia electoral do PPdeG renovado por Alberto Núñez Feixoo.

Ao BNG e ao PSdeG tócalle medir a consolidación do cambio político, o impacto da súa acción de goberno na Xunta e, sobre todo, o alcance da transferencia de lealdades dos votantes conservadores cara aos novos xestores do poder autonómico.

Poidera aparentar que neste mes que estivemos en ningures nada cambiou, pero o espellismo do continuísmo comeza a esvaerse e a grande incógnita permanece aberta: recibirá o cambio político o aval e un novo pulo cidadán que permita superar o entalamento compracente no que amenaza instalarse?

Contemos os días e confiemos na nosa boa estrela.

Tempos incertos

Agarimosamente, Cesare teima por facer de min un bo liberal e achégame, desde as terras altas, Tempos incertos. Democracia, liberdade e dereitos humanos no século XXI do controvertido e multimillonario pensador George Soros. O seu ensaio é un alegato sobre a necesidade de construír sociedades abiertas, sabedoras das súas imperfeccións como garantía da súa capacidade de progreso e xeración dun mundo mellor. Á luz desa idea forza, Soros fai un repaso especulativo dos problemas malditos da humanidade no século XXI.

O home sábese poderoso e practica unha arrogancia expositiva que, con frecuencia, resulta amolante e convida ao abandono da lectura. As dúas primeiras liñas do limiar son exemplares: «Moita xente soña con facer do mundo un lugar mellor; pero eu realmente podo.» Se non abandonas é debido a que Soros é rabudamente intelixente.

Reivindícase como un «estadista sen Estado» e achega visión inconformes, vale dicir alternativas, á política global do noso tempo. Tamén dá conta da súa implicación na campaña electoral presidencial dos Estados Unidos para lograr a derrota de George Bush. Soros escribe: «O obxectivo último ha ser rescatar ao Partido Republicano dos extremistas conservadores e relixiosos que actualmente o controlan. A democracia estadounidense baséase en dous partidos que compiten por un terreo neutral; pero o sistema viuse socavado cando os extremistas se fixeron co control do Partido Republicano. Se queremos recuperar o equilibrio, hai que derrotar aos extremistas.»

É difícil non facer unha lectura presentista de parágrafos de Tempos incertos como este e apegalos ás manifestacións últimas de Jesús de Polanco. Histerias do Partido Popular á parte, Polanco comparte moitos dos atributos de George Soros: é endiañadamente intelixente, é rico, sábese influente e está investido como un demiurgo da arquitectura e equilibrios dos poderes realmente existentes no Estado español. El coñece dos fluxos e centros de poder decisivos que condicionan, desde os sumidoiros decisionais, a nosa epidérmica democracia e determinan as liñas do terreo de xogo.

As palabras de Polanco son especialmente incómodas porque desvelan toda a súa capacidade para actuar á marxe do escrutinio dos cidadáns, no labirinto inaccesíbel dos sottogovernos e nos grandes mercados de favores. Ese tipo de poder é temíbel cando se exerce na sombra, pero produce espanto aínda maior cando sae á luz. Opaco e incontrolábel infunde abraio cando se manifesta sen máscaras e pantallas.

Branko Crvenkovski, presidente de Macedonia, cualificou a George Soros como un «estadista sen Estado» e alegou a prol da súa etiquetaxe que os estados teñen intereses, pero non principios, e que Soros tiña «principios, pero non intereses». É mellor non caer no atordoamento idealista de Crvenkovski, Soros e Polanco teñen tantos principios como intereses, iso é o que os fai poderosos, temíbeis e, como sabe Mariano Rajoy e troupe, tan desmedidamente perigosos. Moito máis agora, cando xa teñen máis pasado que futuro vital que xestionar. Sen ataduras, con recursos sobrados, nada teñen que perder e poden permitirse a liberdade de exercer o seu poder á luz do sol. E son moitos os que se poden verse queimados polo sol, ou o que é o mesmo, queimados por un poder que se vira contra ti.

No fondo do búnquer

Acobadado na barra dun bar, un paisano repara nas imaxes das manifestacións do Partido Popular que pasan pola televisión. As caras máis populares dos populares entre flamexantes bandeiras e acendidas proclamas sobre a fin de España e do Estado de Dereito da dereita. Tórcelle a cara a pantalla, abandona o quinto de cervexa e comparte con quen quera oír a súa sentenza editorial: «Coma non gañen as próximas eleccións, mátannos a todos.»

A guerra fría civil, que o Partido Popular cataliza, lévao á periferia arrabaldizada do sistema democrático: en apenas un quinquenio pasou de ser un partido fundamental do bipartidismo constitucionalista a converterse nunha sorte dunha forza de extramuros, aqueixada dun revisionismo reaccionario que a torna nunha alternativa ultraconservadora e posconstitucional.

O paisano editorializante intúe que unha nova derrota nas vindeiras eleccións xerais entregaría ao Partido Popular a estratexias aínda máis feroces e cainitas. Entre a esquerda ben pensante confíase en que un novo revés provoque unha catarse, a depuración dos elementos ultradereitistas e unha reorientación estratéxica cara á moderación e ao sentido común.

Se o Partido Popular se inmola, sen que haxa unha disidencia significativa, na súa estratexia guerracivilista e se esta se salda cunha nova derrota electoral, a súa bunquerización será (case) inevitábel e a corrección estratéxica moi improbable e, en todo caso, moi lenta xa que haberá que purgar a toda unha camada de dirixentes sen que se teña visualizado previamente o seu relevo político e xeracional.

A unamidade búlgara, que xa reinou no Partido Popular para decidir a participación na guerra de Iraq ou a defensa da fraude informativa e política do 11-M, pexará decisivamente e doutra volta a súa capacidade de rexeneración e cambio. O pensamento único do partido da dereita realmente existente despluraliza e esteriliza as súas opcións de futuro.

Por iso resulta tan incómoda a interpelación á disidencia que realizou Jesús de Polanco na xunta de accionistas de PRISA: «Opino que puidesemos nós, o Grupo PRISA, colaborar para que en España houbese un partido de dereitas moderno, laico, con ganas de conservar o que hai que conservar, e transformar o que hai que transformar, os apoiariamos.» Incómoda e disolvente.

En resposta, a cúpula do Partido Popular xuramentouse e decidiu suicidarse toda ela en irmandade unánime no seu búnquer da rúa Xénova e para saúdar a ruptura de pontes co principio de realidade anunciaron o boicot ás empresas de PRISA. Un exercicio de illacionismo mediático e un desventurado desprezo á liberdade informativa que evidencia que a dereita posconstitucionalista está entregada aos máis desenfocados despropósitos.

Sería hixiénico que no Partido Popular algúns dixeran o que moitos pensan, que abriran a porta e sairán de semellante casa de tolos á procura dun espazo político para unha dereita centrista e reformista. É difícil crer que á sombra da FAES e do triunvirato de Rajoy, Acebes e Zaplana xermole calquera outra caste de dereita que non sexa esa mestura de autoritarismo, nostalxía franquista, centralismo imperial, confesionalismo católico e resentemento revanchista.

Sacodida a colmea da dereita, nada parece indicar que esta vaia deitar doce mel. Ha sobrar, de certo, fel, moita fel. A aguilloada de Polanco, lonxe de alindala cara á senda constitucionalista, embocouna cara ao seu máis odioso e temíbel pasado reaccionario. Leva media razón o paisano, se perden mátannos... A outra metade di que se ganan, máis nos matarán. Derrotémolos e fagámoslle un favor á dereita intelixente.

Paixóns numerarias

Hai poucos temas máis apaixonantes que a medición do noso crecemento económico. As cousas deben marchar ben xa que o conselleiro de Economía e Facenda, José Ramón Fernández Antonio, acordou elevar tres décimas o crecemento previsto para o ano 2007. De cumprirse as súas expectativas, Galiza medraría o 3,7%. Segundo as contas do Instituto Galego de Estatística en 2006, a nosa crecenza foi do 4,1%, a maior dos últimos seis anos, pero aínda distante do máximo de 2000 cando se acadou o 4,6%.

O optimismo gobernamental apóiase na boa evolución do emprego (en 2006 creáronse 34.100 novos postos de traballo e a taxa paro é a máis baixa desde hai 25 anos: 8,5%); no medre das actividades industriais (+4,7%) e a construción (+4,2); no pulo da exportacións (+18%); e no comportamento minguante da inflacción (-2% no mes de febreiro). Pexa as boas expectativas unicamente a cativa progresión da nosa agricultura, gandeiría e pesca que tan só se acrecentou nun 1,9%.

O conselleiro aproveitou a ocasión para retrucar e corrixir os datos ofrecidos pola Fundación das Caixas de Aforros (Funcas) nos seus Indicadores de Converxencia Real para as Rexións Españolas: o medrío de Galiza foi dúas décimas maior que o da media española e non unha menos. Fernández Antonio sacudiulle a poeira ás cifras das Caixas e negouse a comentar a fondo as súas magnitudes por non ser datos «oficiais». Como non podía ser doutra maneira, el tenlle toda confianza ás cifras achegadas polo INE e o IGE que, como todos sabemos, nunca pasan pola Corporación Dermoestética para seren embelecidas nin retoucadas. Niso ciframos as esperanzas do noso medre.

Cando?

Manuel Rivas faise unha pregunta luminosa: «Cando se fodeu Galiza?». O tema dá para organizar un congreso internacional interdisciplinar de longa duración e identifica a materia prima do máis ambicioso programa de investigación que puidesemos iniciar. Cando se preguntou Leonardo Sciascia sobre como se podía ser siciliano, respondeuse cun lacónico «con dificultade». Esta resposta é tamén acaída para achegar unha explicación practicábel ao noso caso. Somos nación con dificultade e con dificultade compoñemos un espazo cidadán enfeblecido, pouco esixente, vencido polas idades e os abandonos pasados.

Como sexa, Galiza debeu foderse hai bastante tempo. Así, Aureliano Pereira, xa no recuado ano de 1886, escribiu:

Con moitos elementos conta, en verdade, o que pesimista, queira trazar un negro cadro de Galicia. Non han faltarlle, seguramente, datos exactos e numerosos que lle permitan asegurar que toda idea xenerosa fracasa entre nós, que todo proxecto se malogra.

Con tintas sombrías pode presentarse ese cadro, sen que haxa dereito a protestar pola esaxeración. O asunto é en realidade así.

Do noso atraso culpamos sempre a quen, se bastante responsabilidade ten, pode descartala apoiando a súa defensa na nosa indolencia, na nosa funesta quietude.

Os gobernos son para moitos os únicos responsables de cantos nos ocorre; eses gobernos que non nos dispensaron protección.

Pero, ¿solicitámola en forma? Non, e, polo tanto, baixo ese punto de vista, non debemos queixarnos tan amargamente.

O atranco é o desenvolvemento

Desde aquela a cousa mellorou e son abondosas as vindicacións correctamente fundamentadas que non foron satisfeitas polos gobernos amigos de Madrid, polos decisores distantes de Bruxelas e pola nosa veciñeira gobernación en San Caetano. A última fodedura ten data de antonte. O Secretariado Técnico Conxunto Hispano Luso terá a súa sede en Badaxoz.

A candidatura de Vigo foi desbotada. Un delirio que acendeu as protestas da Cámara de Comercio e do Club Financeiro que se laia de que a Xunta non fixese valer o peso económico e social das relacións entre Galiza e Portugal para convencer o goberno español da necesidade de que a oficina de cooperación estivese en Vigo, a área fronteiriza que a nivel estatal máis intercambios comerciais realiza con Portugal. Ao que se ve, nin pesamos demasiado na grande política nin nos mercados por moito que solicitemos as cousas en forma.

O secretario de Estado de Desenvolvemento Rexional de Portugal, Rui Baleiras, ofreceu unha explicación desconcertante: «A cooperación entre o Norte de Portugal e Galiza xa está moi desenvolvida e organizada, e vai seguir crecendo; optouse por Badaxoz, nunha zona de dinámica máis débil e con maior necesidade de desenvolvemento.» Unhas veces o pedido non chega por que estamos pouco desenvolvidos e cando estamos moito tampouco dá chegado.

Gz & Pt

Baleiras e Touriño réstanlle importancia á descapitalización xa que o Secretariado Hispano Luso non é un organismo de xestión dos fondos, tan só unha oficina técnica. O candidato socialista á alcaldía de Badaxoz complementa esta ollada despreocupada afirmando que «será unha ventaíña situada na fronteira pola que deberán entrar todas as candidaturas de proxectos que se presenten ao novo programa operativo desde cualquera punto da fronteira hispano portuguesa».

A conexión Galiza-Portugal administrativamente transitará, a partir de agora, por Badaxoz, malia que os informes económicos din que Galiza é o principal mercado «rexional» de Portugal e que o segundo mellor cliente de Galiza son os veciños de alén Miño. Galiza faille caixa a Portugal por valor de 1.750 millóns de euros.

Baixo o suxestivo título «A Galiza dos ovos de ouro», o semanario Expresso apuntaba hai uns días que “se Galiza fose un Estado independente sería xa o sexto destino das exportacións portuguesas, logo do Reino Unido». Pola súa parte, as empresas galegas poñen en Portugal produtos e servizos por valor de 2.000 millóns de euros.

La Voz de Galicia achega algunhas outras cifras de interese: Galiza-Norte de Portugal suma un PIB de case 90.000 millóns de euros (o quinto maior da península Ibérica); o seu volume demográfico chega aos 6,5 millóns de habitantes; as provincias de Ourense e Pontevedra, no 2006, comerciaron máis con Portugal que con calquera outro lugar de España; en Portugal están instaladas xa 600 empresas galegas; e 40.000 portugueses traballan en Galiza e 3.000 galegos fano en Portugal.

Compensación

Con todo, xa se buscou unha solución compensatoria de segundo rango: Vigo será capital da Agrupación Territorial Galiza-Norte de Portugal, un novo organismo que (si) xestionará 60 millóns de euros e que activará o investimento privado en proxectos transfronteirizos. A iniciativa capitalina ten a beizón da comisaria europea de Política Rexional, Danuta Hubner, e haberá fumata branca para a designación oficial de Vigo en xullo (Deus mediante).

Cando se fodeu Galiza? Vai ti saber... Hai cousas dun pasado que non cesa.

Identidades de gardarroupa

En As cidades invisíbeis Italo Calvino escribe: «É inútil decidir se hai que clasificar a Zenobia entre as cidades felices ou entre as infelices. Non ten sentido dividir as cidades nestas dúas especies, senón noutras dúas: as que a través dos anos e das mutacións seguen dando a súa forma aos desexos e aquelas en que os desexos ou ben logran borrar a cidade ou son borrados por ela.» Quizais esta tipoloxía das cidades sexa válida para as nacións e haxa que preguntar a cal dos dous tipos pertence Galiza.

Somos incluíbeis entre as nacións que seguen a modelar os desexos colectivos dos seus cidadáns? Hai que contarse entre os malfadados países que son esborranchados polas querencias dos seus habitantes? ou, noutra sorte, Galiza era unha nación pero xa borrou de vez as vontades e degoiros de ser dos seus cidadáns?

Unha lectura de orde da nosa historia dirá que a cidadanía galega acadou unha forma estábel nos 25 anos da Galicia autonómica, callando un espazo de participación democrática e exercicio do autogoberno compatíbel, sen maiores estridencias, coa pertenza ao Reino de España. Arquitectura cidadá que ten expresión nunha sorte de identidade política tenue que se funda máis nunha dupla nacionalidade que no conflito dunha comunidade cismada pola convivencia de dúas identidades (digamos) nacionais claramente confrontadas.

Desde 1985 os cidadáns que, en Galiza, din ser «só españois» se sitúa no 5%; o Barómetro da USC de 2006 sumou o 5,8%. Desde mediados dos noventa, os que se consideran «máis españois que galegos» acantóanse no 5%.

Os «só galegos» tiveron unha fase alcista, de 1985 a 1997, cando se pasou do 7 ao 10%; e unha regresiva até o seu mínimo de 3,5% en 2006. A baixa afecta tamén os que se apuntan como «máis galegos que españois»: en 1985 eran o 27% e o 23% en 1997, atinxían o seu mínimo –19%– en 2001 e no último quinquenio asentáronse no 22%.

Quen din ser «tan galegos como españois» teñen o seu máximo en 2005 –66%– e o seu mínimo en 1993 –52%–. A sondaxe de 2006 rexistrou un 61,5%.

O quiñón dos «tan galegos como españois» é o caladoiro electoral fundamental das forzas políticas galegas. En 2005, o PPdeG arrepañou entre eles o 69% dos seus votos; mentres que a súa fracción electoral españolista sumaba tan só o 11%. O PSdeG contabiliza nos «tan galegos como españois» o 71% dos seus votantes; e o BNG suma neles o 49% dos seus sufraxios.

A industria da conciencia nacional galega, ao que se ve, tivo nos últimos cinco lustros un pobre impacto. Formateada como opción militante e operando cun tramado cultural e mediático moi fráxil, foi impotente para tornar o sentimento diferencial dos galegos nunha identidade política máis comprometida co país. Como acción civil achegou unha proposta moi rebaixada nas súas capacidades de inclusión social e como oferta institucionalizada nunca foi practicada.

Non ha estrañar logo que no (fallido) novo Estatuto de Autonomía a cuestión identitaria tivese unha centralidade absoluta xa que sería quen de achegar lexitimidade e recursos de goberno para promover unha identidade galeguista máis xenuína. Malia que se quixo presentar como un extravío na floresta dos símbolos, o debate identitario estaba cargado de razóns prácticas ao igualar competencialmente a Galiza con outras nacións do Estado, pero sobre todo porque outorgaba ás institucións galegas unha nova posibilidade para activar cidadanía en clave nacional e para retomar o galeguismo como estratexia de cementación da sociedade civil ao redor das nosas capacidades de autogoberno.

O galeguismo na era Fraga tornouse nunha «ideoloxía de gardarroupa» destinada a cambiar a apariencia para deixar, tras o ritual institucional, todo tal e como estaba antes. O noso recoñecemento (mesmo preambular) como nación sentaba as bases de lexitimación para enterrar 25 anos de construción de Galiza como unha «comunidade de antroido»; en ocasións solemnes vestida simbolicamente como «nacionalidade histórica» pero obrigada cotiamente a non se expresar xamais como proxecto cidadán soberano. Co Novo Estatuto, Galiza podería darlle forma nacional ao desexos dos seus cidadáns; un convite á imaxinación democrática que, malfadadamente, os donos de negacións pasadas se ocuparon de eivar.

Publicado en Tempos Novos # 117 (febreiro 2007), pp. 89-90

O castiñeiro de Ana

Acordaron talar o castiñeiro co que Ana Franck medía os días e o avance das súas esperanzas. Unha doenza roe imparábel a vedraña árbore. A inevitabilidade da tala é consecuencia do desleixo, se a árbore tivese a mesma importancia para as autoridades de Amsterdam que tivo para a cativa Ana, o castiñeiro sería, desde hai décadas, obxecto de agarimosos coidados para protexelo das pragas e das agresións da contaminación. Coidado como un monumento á memoría tería aínda máis longa vida.

Escribo da árbore cando tiña que estar expresando a miña máis radical disconformidade co expediente de expulsión que o BNG da comarca de Vigo incoa a Pedro Gómez Valadés, militante nacionalista e presidente da Asociación Galega de Amizade con Israel. Se o BNG coidase agarimosamente da súa pluralidade con toda certeza nunca se tería iniciado este proceso cangado de sobrado dogmatismo inquisitorial.

Adianto que sinto escasas simpatías históricas polos gobernos de Israel e menos aínda polas súas políticas nos territorios ocupados. Agradezo, con todo, que haxa unha asociación galega que nos achegue contraste de opinións e que o faga coa vontade ademais de contribuír á procura dunha saída pacífica, negociada e perdurábel que recoñeza tanto a existencia e dereitos do Estado de Israel como os dereitos e existencia dun Estado palestino. Veríalle nula utilidade a calquera asociación que se dedique a xustificar os desmandos de Israel e que aplaudise, sob pretexto da súa seguridade nacional, a vulneración dos dereitos humanos ou o militarismo expansionista.

Até onde sigo o seu labor, apaixonamentos e quenturas tácticas á parte, AGAI pertence á caste de asociacións democráticas e útiles. Digo máis, para min constitúe un motivo de tranquilidade que o seu presidente sexa un militante do BNG, a quen teño por persoa respetuosa coas liberdades e os dereitos dos pobos, de todos os pobos, comezando polo seu.

O BNG vigués nunca debería aberto este proceso disciplinario que, lonxe de achegar calquera claridade ideolóxica, embafa moi ao contrario a credibilidade democrática da fronte nacionalista. Faille máis mal a intentona depuradora que a mantenza mesmo dunha discrepancia interna sobre AGAI, o seu presidente e as súas posicións políticas amigábeis co Estado hebreo. Non é o «antiimperialismo» do BNG o que está posto en cuestión, é a súa capacidade de conducir un debate de ideas sen mordazas, corsés ideolóxicos e imposicións de partida. Non é o pluralismo, senón a inconsistencia das posicións políticas do BNG sobre o que acontece no mundo o que dana a súa fondura democrática.

Teño unha confianza. ás veces excesivamente ilusa, sobre a intelixencia colectiva das organizacións e confío en que non se adoite decisión ningunha que prive a Pedro Gómez Valadés dos seus dereitos, do seu fundamental dereito a defender libremente as súas ideas na sociedade galega e no BNG. Quero poder contar coa súa liberdade de decir e debater; se non considero atinadas as súas posicións políticas retrucareillas con tanta paixón como razóns atope, coa mesma forza coa que agora lle achego a miña solidariedade e o meu apoio.

Se tivesen prestado maior atención á importancia que o castiñeiro tiña para Ana, compridamente coidado, hoxe non habería que talalo. O desleixo democrático apodrece ás organizacións, moito máis se non sei coida delas cun debate plural, tolerante e construtivo e se estigmatizan as posicións menos compartidas. A pluralidade é un sinal da viveza e a intelixencia colectiva das organizacións, unha condición irrenunciábel da súa democracia.

Baixo unha árbore morta ninguén procura abeiro. Baixo unha organización que descoida a súa plural liberdade, tampouco.

Memoria derrubada

Desaloxada a resistencia, a Ungdomshuset [Casa da Mocidade], no barrio de Noerrebro, foi finalmente derrubada. En 1982 o concello cedera o vello edificio para crear un centro social autoxestionado que se tornou nunha referencia fundamental da cultura alternativa danesa. Agora no seu predio erguerase unha igrexa da seita cristiá Casa do Pai. Ruth Evensen, voceira dos fundamentalistas, cualificou a Ungdomshuset como «a maior bomba incendiaria e o sitio máis perigoso para a saúde de Copenhague». Era moito máis.

O edificio construirase en 1897 como Folket Hus [Casa do Pobo] e foi un centro do movemento obreiro e socialista danés até os anos sesenta do pasado século. Nese palacete de rudos tixolos, o 29 de agosto de 1910, durante a Segunda Conferencia das Mulleres da Internacional Socialista, Clara Zetkin e Rosa Luxemburgo proclamaron o Día Internacional da Muller Traballadora. Un curruncho memorioso da vontade de emancipación agora reducido a unha especulativa morea de entullos. Unha mágoa.

Mad World

No vídeoclip Mad World de Gary Jules, con ollos de paxaro, as persoas que ocupan a beirarrúa adquiren diversas formas: unha cara, un monicreque que camiña, unha casa, a ondada do mar, un barco dacabalo das augas... Os moitos que hoxe marcharon por Madrid compoñen unha imaxe bastante menos amigábel que nos alerta sobre os numerosísimos coidadores que teñen os ovos da serpe.

Un casares no asento de atrás

Débolle dous escritores a Pedro, meu pai. Un deles é Xosé Luís Méndez Ferrín, o outro é Carlos Casares a quen hoxe lembro pola feliz iniciativa de Marcos Valcárcel. Meu vello gañou a vida no tráfico entolemiado de Vigo como taxista nun tempo en que a COPE aínda non colonizaba as esculcas radiofónicas dos profesionais do volante e no que era posíbel escoitar na Radio Popular de Vigo o desafío democrático e galeguista diante do resistente tardofranquismo.

Ao taxi 159 correspondíalle a parada da Gran Vía, a carón da cafetaría –aquí falla a memoria– Paquetá ou Gran Vía (?) (que Brétemas me asista). Alí tertuliaba Ferrín camiño do Santa Irene ou retornando logo das aulas á casa. Non sei cantos sentaban á mesa para compartir o café, a charla e as sabedorías do cartógrafo de Tagen Ata, sei que nun segundo auditorio silencioso procuraban as súas palabras meu pai e algúns outros abraiados taxistas.

Fascinado pola súa oratoria e cultura, Pedro quería saber máis do home da palabra apaixonada e sometíame a riguroso interrogatorio. Galeguista e roxo, eu debía coñecelo. Canso de agochar como podía a miña ignorancia e de esquivar malamente as preguntas do meu pai, comecei a informarme sobre Méndez Ferrín e cun emprestado Percival comecei a frecuentalo.

Se a entrada de Ferrín no meu pobre horizonte literario foi consecuencia da teimuda curiosidade paterna, a de Carlos Casares foi un produto accidental, resultado dun involuntario bookcrossing.

Descoñezo canto libro galego circulante había á altura de 1978. Teño para min que o libro en galego era un obxecto íntimo destinado a ser degulido pracenteiramente no dominio doméstico. Como fose, alguén (unha muller), tirou a pasear un exemplar de Vento ferido e, no cabo dunha carreira ao centro de Vigo, deixouno perdido no asento traseiro do taxi do meu pai. Como outros restos de abandonos involuntarios -paraugas, bolígrafos, chaveiros...–, aquel libro de Casares foi dar a miña mesa. Foi o meu primeiro casares e quizais do que mais gostei.

O Vento ferido era dunha descoñecida Lucía que riscou o seu nome na páxina de honra e, a xulgar pola cantidade de palabras subliñadas, fóralle libro esforzado e de dedicada atención. A miña lectura seguía as historias de Carlos Casares e, á par, o telegrafeo morse das palabras sinaladas por Lucía con trazos firmes e letras redondas de sinonimia aclaratoria.

O libro accidentalmente liberado uniuse así á que era unha raquítica biblioteca persoal en lingua galega na que Rosalía, Silvio Santiago e Ferrín, agora coa incorporación de Casares, xa daban para un tute literario.

Nunca crucei palabra con Carlos Casares, aínda que algunhas veces, seguindo a miña tradición familiar, unínme ao segundo auditorio de escoitantes anónimos da súa tertulia na cafetería Alameda (creo que esta vez non me falla a memoria). Sentencioso, divertido e informado, Casares debullaba o noso tempo, as cousas da vida e facía memoria viva de letras e autores. Así o recordo...

Non descarto que hoxe para honrarlle, non deixe abandonado nun taxi calquera un exemplar de Vento ferido. Para pechar o círculo ou, non sei, se para darlle aínda máis traballo aos da centraliña do Radiotaxi e aos de obxectos perdidos...

Crecemento extraordinario

O Presidente visitou a José Montilla e concedeulle unha entrevista a La Vanguardia. Preguntado sobre se foi a Cataluña á procura de investimentos, Pérez Touriño declarou: «Sí, porque temos un balance extraordinario cun crecimiento do 4% e unha estabilidade que ofrece boas oportunidades de negocio.» Hai uns días anunciou perante un lobby de empresarios galegos que nun quinquenio Galiza acadará a media de renda europea. Segundo o cálculo de Manuel V. Sola habería que triplicar o crecemento (extraordinario) actual para poder acadar ese obxectivo (envexábel).

Onte, os medios recollían os Indicadores de Converxencia Real para as Rexións Españolas da Fundación das Caixas de Aforros (Funcas) que fixaban o crecemento medio do Estado nun 4,2. Galiza medrou (extraordinariamente) un décima menos: o 4,1 por cento.

O informe de Funcas fixa os medras máximas en Madrid (4,5 por cento), Murcia (4,41), Andalucía (4,39), Extremadura (4,31), Castela-A Mancha (4,29), País Vasco (4,29) e Comunidade Valenciana (4,2), A economía galega ten un ritmo expansivo maior que a de Cataluña (4,05) e estamos por riba do medre medio da Unión dos 15 que se quedou nun 2,4 por cento.

Vistas así as cousas, a posición de Galiza é moi boa en termos europeos e boa no conxunto do Estado. Será extraordinaria cando crezamos como Madrid e megaextraordinaria, de acordo coas previsións presidenciais, no momento en que multipliquemos por tres o noso crecemento económico. E nós que o vexamos.

Clío nas ondas

Fai saber a editorial TresCtres que co mes de marzo verá a luz o libro do historiador e presidente do Consello da Cultura Galega Ramón Villares Paz. En Clío nas ondas. De libros, persoas e sazóns axúntanse as súas colaboracións no Diario cultural da Radio Galega. O libro virá acompañado dun CD coas gravacións das súas intervencións radiofónicas.

Inicieime na lectura da prosa civil de don Ramón por esixencias académicas e continuei, por interese e amizade, a frecuentar os seus escritos historiográficos e culturais. Os seus posteos radiofónicos, non obstante, escaparon a miña devoción por causa dun horario laboral incompatíbel coa escoita do Diario cultural. Había que elixir entre xantar con tempo ou escoitar o magnífico programa de Ana Romaní e amigos. Só ocasionalmente, grazas ao convite doméstico de Cesare, era compatíbel prato e radio. A estatística non xogaba a favor e poucos foron os comentarios de Villares que puiden escoitar ao vivo mentres gozaba da hospitalidade da casa de Poza de Bar.

Na actualidade tería menores dificultades para seguir o labor radiofónico de Villares (de continuar) grazas á edición dixital da Radio Galega. Agardo así a novidade editorial para resarcirme e poder ler a don Ramón e tamén poder escoitalo como feliz consecuencia da bulideira iniciativa de Amancio Liñares e demais patróns de 3C3. Reciban parabéns dun futuro lector agradecido.

O Gran Salto Adiante

Nun farturento xantar coa elite empresarial que convocou a Asociación para o Progreso da Dirección, o presidente Touriño decidiu quedarse coa audiencia e anunciou o Gran Salto Adiante: nun quinquenio máxico Galiza acadará á media da renda europea. O último balance de Eurostat situounos entre as catro comunidades máis pobres do Estado. O PIB de Galiza suma tan só o 81% da renda media da Unión Europea. Acompáñanos nas posicións máis recuadas Castela-A Mancha cun 79,1%; Andalucía cun 77,6% e Extremadura co 67,1%. Para cumprir a súa promesa, a economía galega terá que triplicar o seu crecemento actual. Non sei se o Presidente cativaría o interese dos rudos capitáns da empresa e as finanzas cos que se sentou á mesa, pero no mellor xornalista económico do país deixou un aquel de retanqueira desconfianza.

Agardando un milagre económico

O obxectivo é ambicioso e ben que nos gustaría que fose atinxíbel no glorioso lustro que se nos promete. O optimismo presidencial precisaría dunha activísima política económica para fornecer solo empresarial, servizos avanzados de loxística, infraestruturas e vías de comunicación á altura dos tempos, e un mercado de traballo altamente cualificado. Os investimentos estatais deberían garantirse entorno ao 8% ao longo dese esperanzado quinquenio. E urxiría tamén unha revolución neokeynesiana para facer da Xunta de Galicia a clave da arquitectura das políticas económicas que se deben innovar para xerar capital humano, aumentar a capacidade competitiva das empresas, promover unha renovación do entramado produtivo sen que se traduza nun magoante medre do desemprego nos sectores afectados, e enriquecer decisivamente as nosas políticas de I+D+i.

Necesitamos un milagre económico e os milagres precisan sempre de fe e de doses inesgotábeis de esperanza. Hai case que oitocentos anos, Tomé de Aquino deixou claro que «a fe se refire a cousas que non se ven, e a esperanza, a cousas que non están ao alcance da man». O obxectivo de Pérez Touriño nin o vemos nin está ao alcance da nosa man. Nese terreo de inconcreción fedataria o noso Presidente síntese cómodo e seguro, pero non sei como recibirían o seu prodixioso anuncio os empresarios e financeiros cos que compartiu mesa e mantel, homes sen piedade que están ofrecidos ao realismo máis cru, desalmado e materialista.

Os outros atrasos e as súas políticas económicas

As comparacións son sempre odiosas, pero as outras tres comunidades que teñen un PIB por debaixo do 81% da renda media europea son autonomías nas que reinou tradicionalmente o Partido Socialista, feudos gobernados por sólidas maiorías absolutas dos socialistas, con dirixentes que sempre pesaron decisivamente na dirección política da rúa Ferraz: Chaves, Ibarra e, até hai ben pouco, José Bono. Son territorios mimados polos investimentos estatais dos gabinetes de Felipe González e agora polo equipo de José Luis Rodríguez Zapatero. E, con todo, a fenda do seu atraso non foi recurtada tan sensibelmente como nos anunciou que faría o noso marabillado Presidente.

Por outra banda, para facer realidade o seu milagre, Pérez Touriño non poderá inspirarse nas políticas dos seus homólogos de Andalucía, Extremadura e Castela-A Mancha, de pouco vai servirlle clonar as receitas da economía política do PSOE e terá que mirar cara a outros modelos. Sempre demasiado apegado ao oficialismo do PSOE sería sorprendente que o (p)residente de Monte Pío se arredase do guión de muda acomodación que normalmente practica nas relacións co Goberno do Estado e as súas políticas micro e macroeconómicas. A ferida de Navantia é demasiado recente como para estenderlle un cheque de credibilidade e torta confianza; a morneza coa que se demanda a execución das infraestruturas ferroviarias disuade a máis entregada esperanza; a fantasmal sociedade do coñecemento á que lle gusta referirse non dá callado fóra do mundo virtual e da Second Life na que permanece emburullado Emilio Pérez Touriño...

Que é o que realmente precisamos?

Nun magnífico e esclarecedor artigo –«Obxectivo I+D+i»–, dous dos mellores economistas cos que conta Galiza –Santiago Lago Peñas e Albino Prada– identificaron unha listaxe de actividades que deberían ser prioritarias nas nosas políticas económicas: produtos alimentarios derivados do mar e a gandería, o complexo forestal-industrial, os minerais non-metálicos, a automoción, o sector naval, os servizos de loxística, a confección, a produción eléctrica e segmentos da industria química. Mesmo recomendaban facer «apostas selectivas» nos servizos audiovisuais, de comunicación e as industrias culturais que contan cun numeroso e competitivo capital humano e atesouran iniciativas empresarias emerxentes con vocación exportadora. Son estes os sectores que demandan unha concreción cotiá da milagreira política do Presidente.

Prada e Lago Peñas rematan o seu artigo reiterando o retrato robot do capital humano que, ao seu xuízo, precisa Galiza: «persoas que sexan quen de pensar de xeito orixinal, de recoñecer rapidamente o esencial dun problema e de propor e pór en marcha diversas e posíbeis vías de solución». Características que se lle deben esixir igualmente a un bo Presidente.

Xa ven como están as cousas, Pérez Touriño anuncia un milagre e nós, descridos, retrucamos coas teimosas estatísticas, con comparativas políticas e con desmandadas esixencias estratéxicas. Somos imposíbeis. Goethe escribiu que «as persoas felices non cren nos milagres». Somos incorrexíbeis no noso escepticismo ou é que simplemente somos felices?