De zombis e outras agonías

Despois de todo o que lle caeu enriba ao PP, calquera outro partido estaría politicamente morto. No Comité Executivo do 3 de novembro, Rajoy tirou das sondaxes e das boas perspectivas electorais para dar vida a un partido suicidado polas retesías internas e rotundamente desacreditado pola couza da corrupción.

Rajoy recorreu ás artes do vudú demoscópico para termar do Partido Popular como un auténtico morto vivente. No seu responso, o presidente do Partido Popular afirmou que «a pesar dos moitos pesares, estamos claramente por enriba do PSOE [...] Somos o partido con máis intención de voto de toda España...»

A pesar dos seus moitos pesares, o PP comportábase como un partido zombi capaz de manter a súa escalada electoral sen encaixar custes polas trangalladas de Gürtel, as desobediencias dos seus baróns ou a guerra intestina polo control de Caja Madrid. Mesmo reducido ás súas funcións básicas ­–erosionar ao goberno do PSOE e liderar todos os malestares, imaxinarios e reais–, o PP mantiña o seu avance triunfal cara á Moncloa.

Daquela os expertos fixeron saber que os efectos da corrupción política sobre os apoios electorais dos partidos afectados adoitan ser retardados e indirectos, os descontos son ao medio prazo e confírmanse como fugas á abstención e non como transferencia de lealdade cara outras opcións. Con todo, algunhas sondaxes evidencian xa a perda de folgos do PP, a última de Público rexistra o desbaldo da avantaxe (que foi de cinco puntos) que o Partido Popular lle ganaba ao PSOE en outubro.

De confirmase esta tendencia, o balance de forzas retornará á situación de empate técnico do verán. En Ferraz estarán máis tranquilos pero non hai motivos para alegrías: o voto declarado ao PSOE está entalado e non hai garantías de que a xestión gobernamental se traduza en medras electorais inmediatas.

O paquete de medidas anticrise de Zapatero-Salgado non é quen de reverter a recuada económica; amais o goberno encara os asuntos críticos con graves erros de coordinación e falta de resolución (Alakrana, caso Haidar...), a súa iniciativa cedeu ao esperar e ver (Estatut...), cada nova medida estrela (Reforma fiscal, Lei de Economía Sustentábel...) tórnase nun «quero e non podo»; e a política de valores e novos dereitos (Lei do aborto...) distrae e só vale para evidenciar o oportunismo fundamentalista do PP.

A ala optimista do PSOE confía no «semestre europeo» e engordar o currículo de Zapatero como estadista internacional. É improbábel que a «presidencia española» poida exercerse de xeito caseiro; isto é, priorizando políticas que reporten beneficios domésticos sensíbeis no Reino de España; Francia, Italia e Alemaña non están por consentir políticas de favor, as súas prioridades son outras. A agonía do PSOE avivécese pero non só por perder posicións diante do Partido Popular, senón por fracasar respecto do segundo partido máis importante na esquerda: o Partido da Abstención. O continxente progresista que recunca no abandono electoral non mingua.

É por iso que a ala pesimista remoe teimosamente en que a única estratexia para gañar pasa por poñer aos abstencionistas de esquerda ao bordo do abismo: facer coincidir eleccións xerais, municipais e autonómicas en 2011, unha aposta de todo ou nada. Será máis que unha confrontación electoral, elixirase entre cambio ou continuidade no réxime de gobernabilidade do Estado: na mesma tirada decidiríase o poder local, autonómico e estatal.

Unha aposta forte que os estrategos do bordo do abismo consideran imprescindíbel para sacar aos abstencionistas de casa e explotar o voto útil tirando do medo como seu principal catalizador. No laboratorio de estratexias lémbranlles que os experimentos é mellor facelos con gasosas. Eles retrucan, non sen razón, que levan noves meses experimentando con gasosas e que non queda outra: gañalo ou perdelo todo. Os abstencionistas que elixan e, despois, rían ou choren.

Galicia Confidencial # 2

Declaración de guerra

É imposíbel que as forzas políticas catalás dixestionen resignadamente unha sentenza do Tribunal Constitucional que desarbora o Estatut que foi aprobado polo Parlament e polos cidadás en referendo. Se na sentenza se impón o actual estado de opinión do Tribunal, desaparecerá o termo «nación» do preámbulo, finiquitaranse as referencias aos símbolos e dereitos nacionais, e cancelarase a obrigación de coñecer a lingua catalá. O cadro de novas competencias semella que non padecerá maiores chapodas e o vantaxoso sistema de financiamento non sufrirá ningunha creba.

A previsíbel sentenza non poderá ser cualificada como salomónica pero, de certo, adubarase cunha abondosa dose de ambigüidade para facela máis dixeríbel pola opinión pública catalá. A sentenza sobreentendida dirá, máis ou menos, que Cataluña é, na práctica, unha nación cun sistema de financiamento e un marco competencial que supera en moito as normas dos autogobernos máis avanzados de calquera Estado federal. En poucas palabras, Cataluña é unha nación pero non se pode dicir que é unha nación.

En 1923, o afoutado anarcosindicalista José Peiró preguntábase na Revista España: «Queredes saber en que consiste o catalanismo?» e contestábase cheo de razón: «En pesetas, en pesetas e en pesetas.» Quen aínda crea certa esta versión monetarista do catalanismo poderá confiar en que o capítulo de competencias e financiamento pesará na consideración da opinión pública catalanista máis que as vagas e simbólicas consideracións identitarias. Con todo, a sociedade catalá malamente vai renunciar a poñer en claro que son unha nación, con símbolos, dereitos históricos e unha lingua de seu e, xa que estamos en onda libertaria, é bo lembrar o lema dun fachendoso cartel da CNT-AIT: «Somos e seremos o que queiramos e non o que outros queiran que sexamos.» Este é o espírito que anima o sentir do catalanismo na actualidade e desde esa consciencia autodeterminada se enfrontarán a sentenza do TC.

Unha mala noticia do Constitucional creará un grave problema ao PSC e a Montilla que non poden aceptar mansamente unha decisión que engorda as expectativas electorais de CiU permitíndolle abandeirar a revolta identitaria e erixirse en defensor da integridade do texto do Estatut. A sentenza é tamén un incómodo aguillón para ERC que se distanciou do texto (polas súas eivas en termos soberanistas) e que tentará aproveitar a aldraxante decisión dun moroso Tribunal para dar novos pasos cara á independencia de Cataluña.

De producirse só un rebaixamento mol das referencias identitarias do Estatut, o manual de estratexias permitiría unha distribucións de papeis menos explosiva, máis previsíbel, menos desequilibrante: pragmatismo acomodado para quen lidera o Govern (PSC), apelación soberanista supeditada ao uso pragmático dos novos recursos (ERC); e vindicación identitaria para CiU. Iniciativa podería optar por un virtuoso punto de equilibrio entre PSC e ERC, e o Partido Popular pode despedirse en Cataluña de maiores beneficios debido ao seu papel como gardián dos valores da vella España.

Pero será mellor que os estrategos descarten esa improbábel escenografía e acepten que será misión imposíbel, en nome do pragmatismo e do seny, convencer a ninguén de que o texto estatutario, fanado pola doutrina xacobino-constitucionalista do Tribunal, se axusta á máxima gatopardiana de cambiar algo para que todo siga igual. Poucos aceptarán que Cataluña sexa na práctica unha nación cando o que está en discusión é o seu recoñecemento legal como nación.

A sentenza será lida como (o que é:) unha declaración de guerra por un importantísimo sector da cidadanía de Cataluña xa que na mesma tirada nega unha evidencia política –a normalidade dos símbolos da nación catalá e a súa lexitimidade histórica– e desprézanse decisións libre e democraticamente adoptadas polas institucións e os cidadáns cataláns.

En 2010 celebrarase un referendo para decidir a independencia de Escocia; coa graciosa contribución do Constitucional e a pouco que se se sigan facendo mal as cousas, moitos cidadáns cataláns, convocados ese mesmo ano ás urnas, farán doutro xeito o mesmo: votar por aquelas formacións que abran soberanamente a porta a se gobernar libremente á marxe dunha Constitución trastempada, dos partidos que a divinizan e do capricho dun Tribunal que só serve para negar o futuro de Cataluña como nación no Estado español e en Europa. En Ferraz e en Génova aínda haberá quen crea que máis se perdeu en Cuba.

Disparando aos reloxos # 23

Mariano en globo

—Subimos?
—Non, ao contrario, baixamos.
—Peor que iso, señor Ciro, caemos.
—Meu Deus! Guindemos o lastre.
—Xa se tirou a derradeira saqueta.
—Sobe o globo?
—Non.
—Escoito un ruído como de movemento de ondas.
—Temos o mar preto da barquiña.
—Non debe estar a cincocentos pés.
Unha voz poderosa resgou o ar e resoaron estas palabras
—Tiremos todo o que pese, todo, e á graza de Deus.

Se Mariano Rajoy lembrase o arrinque de A Illa misteriosa de Jules Verne sabería ben o que tería que facer para que a súa credibilidade remóntase o voo. Extraviado segue confiando na lealdade do lastre que o torna a el na pexa máis pesada. Agárdase unha aterraxe pavorosa.

A cadeira baleira

Cando Pasqual Maragall gañou as eleccións catalás en 2003, preguntáronlle a Lluís Llach cal ía ser, na súa idea, o principal problema do novo President; o cantautor tíñao claro: o problema maior sería o PSOE. Non errou. Tras o outubro negro, preguntarse cales son os problemas máis agudos de Rajoy é unha cuestión ociosa; son dous: o Partido Popular e el mesmo, sumatorio da súa indecisión e da falta dun proxecto de goberno para o Estado e para o seu propio partido.

O presidente do PP é ridiculamente vulnerábel porque a lealdade popular cotiza á baixa e, por moi orteguiano que se poña Gallardón, o camiño máis curto entre o corazón dalgúns baróns e o de Rajoy mídese con magnitudes galácticas. É grotesco porque non ten un programa convincente para enfrontar a crise que non pase polos caprichos da CEOE; e é unha alternativa fraudulenta porque carece de vontade e de ideas para acometer a necesaria limpeza do seu partido como garantía dun goberno honesto.

A avantaxe relativa de Rajoy é que o PSOE é igualmente incapaz de achegar alternativas solventes en ambos os dous capítulos críticos: o devalo económico e a corrupción. O desnorte do executivo de Rodríguez Zapatero é o que máis axuda a disimular as carencias de Mariano Rajoy como opositor con aspiracións a gobernante.

A cousa leva camiño de empeorar porque algún sisudo estratego da Moncloa ou Ferraz convenceu ao presidente para que se concentre na política exterior e non comprometa máis a súa imaxe atendendo problemas domésticos de difícil resolución. Zapatero pode estar certo de que cando remate a súa presidencia na Unión Europea os problemas socioeconómicos estarán agardando por el e terán bastante peor cara.

Rajoy está noqueado pero non será o PSOE quen o deite na lona, serán os disparates propios e os despropósitos da súa tropa. Por iso agardábase con expectación morbosa o discurso de Rajoy ante os sátrapas territoriais para saber se (aínda) era posíbel o retorno á cordura.

Obsequiounos cun peza mediocre que pivotou basicamente en tres argumentos: o imperio da lei do silencio para evitar o deterioro da imaxe do partido; o aval dos resultados políticos en Galiza e Euscadi e nas eleccións europeas; e as excelentes perspectivas que sinalan as sondaxes de intención de voto. Sobre estas bases Rajoy quere (re)edificar o seu liderado e reflotar o Partido Popular como «unha forza nacional, unida e limpa».

Na véspera do Supermartes, os ilusionistas comezaron xa a falar da resurrección de Mariano Rajoy e, cos entusiasmos revolucionados, entregáronse ao seu labor evanxelizador para convencernos de que o presidente do Partido Popular ía saír moi reforzado da crise de autoridade que o abaneou de xeito inmisericorde na última quincena de outubro.

A idea do guión marianista achegouna Saint Exupéry: «o fracaso fortifica aos fortes». Superados algúns reveses parciais, Rajoy pon orde e revalida o seu poder. O Consello Executivo do 3-N convocouse así para escenificar a recuperación vigorosa do seu liderado e sinalar un punto e final co anuncio de que «non haberá próxima vez» para discutir a súa autoridade.

Unha pretensiosa posta en escena. Cando Rajoy deixou de falar a cadeira baleira de Esperanza Aguirre anunciaba silandeira que haberá outras moitas veces e que non han de tardar.

Disparando aos reloxos # 21

Lealdades

O diálogo entre Ric Costa e don Vito Correa, que transcribiu Fernando Varela en Público, debrúzate de cheo na máis ardorosa fogueira das vaidades. Os degoiros presidenciais de Costa son acalmados, e ao tempo excitados, polo solícito amo de chaves de Casa Gürtel: «Dentro duns anos ti es o futuro presidente do Goberno, porque se non, o que tedes, o candidato que tedes agora, ben, eu espero que non lle... non lle votedes no 2011, non, pero vaites, non ides gañar nunca, e daquela ti, dentro de pouco, ti es o que vai mandar aí, macho.»

Co candidato que tedes agora non ides gañar nunca. Esa mesma xélida, arredada e inapelábel sentenza pendura desde o Congreso de Valencia no pescozo de Mariano Rajoy, ánima en pena que ocupa a presidencia do Partido Popular. Os seus días son descontados. No Comité Executivo de hoxe Rajoy debería adoptar unha decisión para a eternidade, unha decisión pola que sexa lembrado agarimosamente pola manda conservadora en séculos vindeiros.

Faría ben en inspirarse no Partido Justicialista arxentino. Moitas familias políticas están tan dividas e enfrontadas como o peronismo pero poucas están tan precariamente instaladas na beira do precipicio fraticida e ningunha é máis dada ao engano e á irresponsabilidade suicida. E malia todo debe ser o único partido do mundo que instituíu o Día da Lealdade. Todos os 17 de outubro reúnense para certificar como sangran as feridas debidas ás súas retesías intestinas e renovar o seu compromiso de fraternal e eterno odio para proseguir unha guerra familiar sen cuartel.

Don Mariano, hoxe é un excelente día, impoña o seu férreo e absoluto criterio e institucionalice o Día da Lealdade Popular; non dubide en reeditar o vello lema dos xusticialistas: «Non hai nada máis sagrado para un peronista que outro peronista.» O Partido Popular é unha irmandade de honestos, incondicionais e leais, de xenerosos e desinteresados, un retallo do paraíso na terra, a cifra máxica da nosa redención e a salvación de España. Ánimo Mariano! Ti es o que vai mandar aí, macho!

Autoridade indiferente

O pensamento conservador (de onte, de hoxe e de mañá) sente unha debilidade esencial pola idea de auctoritas. Autoridade, tradición e relixión identifican os compoñentes básicos do seu código ideolóxico; daquela non é de estrañar que a creba do principio de autoridade arrastre aos fieis do Partido Popular á máis extrema histeria.

No mes de outubro, o estoupido de Gurtel, as avivecidas retesías coa lideresa e as enleadas campistas dinamitaron a auctoritas de Mariano Rajoy, presidente impasíbel do Partido Popular (Aceptemos acriticamente o presuposto de que Rajoy tivese auctoritas algunha vez e de que historicamente sexa algo máis que un declinante epígono do Aznarato).

Agora tan só se debate se Rajoy é un presidente sen autoridade (como opinan os inimigos) ou un presidente desautorizado (como sosteñen os menos inimigos). O xurista e historiador Theodor Mommsem dicía que a autoridade é máis que unha opinión e menos que unha orde e, na súa idea, autoridade era unha opinión que cómpre tomar en conta. De todos é sabido que Rajoy non dá ordes e que as súas opinións se van co vento. É un líder impasíbel e imposíbel.

No tempo das colonias americanas, os Vicerreis practicaban unha fórmula de desobediencia amigábel perante a autoridade da Coroa que hoxe está plenamente vixente no Partido Popular: acatábanse os desexos do monarca pero non se cumprían. Así os baróns «populares» asumen anxelicalmente os ditados presidenciais pero despois fan o que boamente lles peta. E don Mariano castígaos coa súa indiferenza mentres deixa pasar as horas até a súa seguinte desautorización.

Rajoy non o ten doado. O presidente de honra do seu partido, José María Aznar, sinalou os requirimentos de éxito (electorais e políticos) futuros: «Un líder, non varios; un partido, non varios; un proxecto, non varios. A conxunción destas tres cousas a min deume resultado.» O Aznarato era un réxime de liderado forte construído sobre unha autoridade política central. Aznar era moito máis que un líder era un cruce entre un duce e un condottiero.

Desoíndo a sabedoría popular Mariano Rajoy convocou o comité executivo do PP para o vindeiro martes, vainos chamar á orde no día do deus da guerra. E fixo unha bíblica advertencia: «Teño paciencia, pero Santo Xob só hai un na historia.» Rajoy síntese inspirado e cre estar reforzado pola súa (previsíbel) vitoria na sucesión presidencial de Caja Madrid, folgos que aproveitou para defenestrar a Ric Costa e coa mesma o día 3 intentará facerse aceptar como macho alfa da manda conservadora.

Todo o mundo (menos Rajoy) dá por descontado que non será quen de imporse, queda unicamente por saber se os desconformes, críticos e disidentes lle ensinan os cairos ou se seguen apegados á fórmula vicerreinal de acatar pero non cumprir. Nestes tempos de caos e devalo de ánimo tan só os moi sufridores da santa causa conservadora aceptarán de bo grao a don Mariano como dominamatrix.

Hanna Arendt, que se ocupou ben do tema da autoridade, deixou escrito que «a palabra auctoritas deriva de augere, “aumentar”, e o que a autoridade ou quen a detenta aumenta constantemente é a fundación»; a fundación; é dicir, o patrimonio político ou electoral recibido. E nesta materia a Mariano Rajoy non lle dan saído de ningún xeito as contas.

A diferenza de Camps e de Aguirre, a súa achega de valor de poder engadido é mínimo. Quizais como consecuencia da súa (de)formación profesional, Rajoy consume o seu liderado rexistrando e xestionando pasivamente as propiedades herdadas pero non é quen de ampliar nin o patrimonio nin os seus beneficios. É aínda máis peor: comeza a estenderse pavorosamente a idea de que a súa falta de executividade desbalda actualmente todo o que Aznar lle deixou como legado: un liderado indiscutido, un único partido, cunha única autoridade central e un único proxecto.

O presidente do Partido Popular non anda unicamente mal en auctoritas, tamén está frouxo en historia sagrada. Debería saber que as desventuras de Xob non son unha parábola sobre a paciencia como virtude necesaria nun mundo de aflicións; é un tratado sobre o sufrimento dos inocentes. E, en toda esta desatinada historia, Mariano Rajoy é calquera cousa menos inocente.

Liberalismo grotesco

Nas vésperas de serlle entregado o premio Príncipe de Asturias das Letras, Ismail Kadare deixouse entrevistar para desvelar, entre outras intelixencias, como o grotesco enfía moitas veces a orde de cousas: «O grotesco ten unha cerna dolorosa, desapiadada. E o grotesco ábrese camiño a couces en situacións tan propicias como unha ditadura. [...] Hai unha comicidade en todo o grotesco, unha comicidade dolorosa.»

O grotesco non só reina nas ditaduras, tamén o fai con idéntica dolorosa comicidade nas democracias, ben basta con seguir as afliccións de Mariano Rajoy para decatarse do seu enraizamento entre a clase política. Ao grotesco pertencen as indecisións e indiferenzas do líder do Partido Popular diante das corrupcións maiores e menores do caso Gürtel e non menos chocalleira e irrisoria é a súa intervención na guerra sucesoria de Caja Madrid.

A mediados de agosto os medios quixeron saber da opinión do presidente dos conservadores sobre a posíbel fusión das caixas de aforros galegas, fose porque non sabía que contestar, fose por non tomar partido nunha lea entre entidades poderosas, Mariano Rajoy esquivou o asunto cunha manifestación de principios: declarouse «liberal de verdade» e sentou cátedra afirmando que «os políticos non deben entrar en asuntos que non lle competen». Auténtica delicatessen liberal.

Tres meses despois Rajoy tenta facer valer a súa decrecida autoridade na elección do presidente de Caja Madrid. Tras resolución gatopardiana sobre a rexeneración do Partido Popular na Comunidade Valenciana, a súa credibilidade cifra as súas cotas máis baixas. O ensaio de cambialo todo para que nada cambie unicamente valeu para devalorizar o seu propio liderado e reforzar o de Camps na súa satrapía.

Agora o seu círculo de adeptos esíxelle unha resposta contundente fronte ás manobras de Esperanza Aguirre que quere colocar a un propio no cume da entidade financeira madrileña. Rajoy apadriña a Rodrigo Rato, un candidato bastante máis cualificado e honesto que Ignacio González, o home de palla da lideresa, mais non é a excelencia o que guía a estratexia marianista.

A ocupación da presidencia de Caja Madrid por parte dun fiel de Esperanza Aguirre confirmaría a súa autonomía política e renovaría as súas credenciais para suceder a don Mariano no caso da súa xubilación anticipada. O reduto aguirrista non se deixa domesticar e asáñase por seguir ampliando os seus poderes e leva, polo de agora, vantaxe na guerra de baixa intensidade que libra co aparato marianista.

Á hostilidade de Aguirre súmase o ameazante prestixio de Rodrigo Rato, de entre todos os ex- do Partido Popular é o que ten mellores credencias democráticas e un currículo con maiores recoñecementos públicos. A opción, que no seu día descartou Aznar en beneficio de Rajoy como candidato «continuísta sen complexos», é vindicada agora, coa lingua pequena por parte de moitos dirixentes conservadores, como un inmellorábel sucesor.

Se Rajoy consegue orientar as apetencias de Rato cara á xestión da entidade madrileña desfarase temporeiramente dun perigoso competidor e infrinxirá unha severa derrota á Aguirre como voceira da oposición interna no seu partido. Dúas vitorias polo prezo dunha. Aínda que non é moi dado as decisión rotundas, a don Mariano vaille parte do seu crédito e futuro político en ser quen de impoñer o seu «dedazo». Fallarlle a Rato sería un convite a regresar á primeira fila da política activa, non atopará peor incentivo que as promesas incumpridas.

As inxerencias de Rajoy no relevo directivo de Caja Madrid lévanse mal coa doutrina liberal non-intervencionista pero empatan excelentemente ben con ese cinismo pragmático que lle obriga a entrar entrar en asuntos (que si lle competen) para seguir manténdose no cumio do poder do Partido Popular. Mariano Rajoy cre que os cidadáns temos memoria de peixe e de que ninguén acudirá as hemerotecas para saber das súas apoloxéticas declaración liberais de hai tres meses. Non é preciso, cada día está máis claro que a materia ideolóxica do minguante líder conservador non é o liberalismo senón o cinismo. Grotesco, triste de asombrar, para rir por non chorar.

Disparando aos reloxos # 20

O Partido dos Cínicos

O vello Proudhon defendía que a política era a ciencia da liberdade. Seguramente a día de hoxe tería graves reparos para asignarlle un estatuto científico ao oficio da política, pero mantería con toda razón que a liberdade segue a ser a súa materia prima fundamental. Nunha fermosa imaxe, José Luís Sampedro, obxectualiza a liberdade como un papavento:

A liberdade é como os papaventos: só voan cando están atadas. A corda que as retén é a responsabilidade inseparábel da liberdade. [...] Por iso os revolucionarios de 1789 suxeitaron o seu papavento da liberdade con dúas cordas: a igualdade e a fraternidade.

Coidar dese papavento e das súas cordas non debera ser oficio para cínicos pero todo indica que o Partido dos Cínicos acabará ocupando todo o espazo político do Partido Popular e aínda moito máis. Non son preocupantes os cínicos clásicos, antisistemas, libertarios e irrespectuosos coas autoridades e os poderosos, senón os cínicos modernos que abrollan, precisamente, á sombra dos grandes poderes e que viven para a defensa dos seus intereses e das súas miserias.

A solemne rolda de prensa de onte podería ter servido para sentar as bases dunha refundación do Partido Popular e anunciar medidas de rexeneración e facer rendición democrática de contas. Derramou a ocasión e o discurso que fixo Rajoy, pola contra, só pode considerarse como o manifesto fundacional do Partido dos Cínicos, pavillón de conveniencia que afilia a todos aqueles que da política fan oficio da desvergoña no mentir ou na defensa e práctica de accións civicamente rexeitábeis.

Deixóunolo claro o outro día Billy Bragg: «O inimigo de todos nós non é o conservadorismo, senón o cinismo, que destrúe a esperanza nun mundo mellor.» Confiemos en poder derrotar o seu discurso cos nosos papaventos de liberdade.

Ese líder chamado Rajoy

Tras as tirapuxas, as declaracións solemnes, os desmentidos, os compromisos e os trasacordos do martes 13 e da amencida dun tristeiro mércores 14, nada volverá ser como antes na relación de Rajoy con Camps e viceversa. Na estelar rolda de prensa de hoxe Rajoy insistiu en que a vida segue igual; pode enganarse canto queira pero atrás quedan definitivamente os tempos felices nos que afirmaba de Camps: «Somos parecidos, temos vidas paralelas.»

O espectáculo que nos regalou o Partido Popular é un híbrido da derradeira noite do Titatic e do camarote do irmáns Marx. Drama e disparate. O seu balance provisorio pode resumirse no retrouso da canción de Rubén Blades: «Yo que pensaba 'hoy no es mi día estoy salá', pero Pedro Navaja tu estas peor, no estás en na'». Aínda que resulte ben difícil determinar se é Camps ou Rajoy quen protagoniza a escea terminal de Pedro Navajas.

Entre o imposíbel e o inevitábel

Francesc Cambó deixou dito que «hai dúas maneiras certas de chegar ao desastre: unha, pedir o imposíbel; outra, atrasar o inevitábel». Des que se fixo público a entrega primeira do sumario de Gürtel, os dirixentes populares teiman en pedir o imposíbel e en adiar o inevitábel. Con este guión compareceu hoxe Rajoy diante dos medios de comunicación. Por máis empeño que lle poña é imposíbel que as revelacións sobre a trama de financiamento ilegal dos conservadores non teña efectos políticos de calado, e é inevitábel que han de ter que tomar de decisións contundentes se se quere rexenerar a credibilidade do Partido Popular.

Á marxe de todas as reservas sobre posíbeis efectos electorais negativos do escándalo da economía en negro do Partido Popular, a exposición pública dos trapos sucios da casa Gürtel e o desencontro con Camps esnaquizan de vez a coalición de intereses que callou no Congreso de Valencia no que se renovou o liderado de Mariano Rajoy tras a derrota electoral de 2008. Nestes momentos, continuidade ou refundación é unha dicotomía enganosa, non hai posibilidade ningunha de continuidade, pode haber refundación con Rajoy ou sen Rajoy, pero os tempos de Rajoy como continuísta sen complexos pertencen ao pasado. Toca liderar unha refundación non gatopardiana do Partido Popular.

Liderado pasivo

Unha lectura de El Mundo, xornal amigo, dá boa conta da malleira que está levando o presidente do Partido Popular. El Mundo esixe un duce ou, se non queda outra, un condottiero, Rajoy ofrécese como un xestor de rendas pasivas: falto de capacidade de iniciativa e anticipación, sen autoridade e desposuído de calquera dos atributos que se lle piden a un líder en situacións de crise.

A listaxe de atributos desexábeis para un líder é inmensa, Isaac Berlin anotou algúns dos requirimentos básicos:

Damos confianza a determinadas persoas non polas súas calidades intelectuais, senón porque lles atribuímos bo ollo, sentido e olfacto político, porque cremos que non nos defraudarán cando veñan os momentos de tensión e conflito, porque confiamos no seu sentido de ponderación e equilibrio necesarios para manter as coalicións necesarias e non xerar antagonismos innecesarios.

A tradución que Mariano Rajoy fai destas palabras é: «Din unha resposta política axustada a cada caso concreto», o que quere dicir exactamente é que se entregou ao wait and see, ao quietismo decisional e, sobre todo, á innovadora estratexia de indiferenza. Aqueixado da síndrome de Bartleby, diante de calquera encomenda de liderado, Rajoy sempre prefire non facelo.

Está dispoñíbel na rede Líderes para el cambio social, un magnífico traballo colectivo de Ignasi Carreras, Amy Leaverton e María Sureda. Nin ten que dicir que Rajoy non encaixa con modelo positivo de liderado de cambio ningún. Nas súas páxinas Carreras debulla diferenzas entre xestores e líderes que ben resume nunha frase: «Os líderes xeran cambios. Os xestores conseguen resultados predicíbeis.»

O plus de resistencia

Rajoy quere sobrevivir como xestor previsíbel das boas expectativas electorais que as sondaxes de opinión dan ao Partido Popular. A súa principal baza é o temor das familias conservadoras a ofrecer unha imaxe de desunión, factor de desconto electoral que é, sempre, de moita maior virulencia que os casos de corrupción, máis fáciles de contrabandear no sabido «son todos iguais». Para que complicar aínda máis unha situación xa de por si desfavorábel, preguntaralle enchoupado de sentido común Rajoy á dirixencia das bandeirías «populares».

Rajoy segue confiando en que ninguén se arrisque a moverlle a cadeira aínda que só sexa porque no soto da súa conciencia comparte a definición que Elbert Hubbard deu dun conservador: «Un home demasiado covarde para loitar e demasiado gordo para fuxir.» O presidente do Partido Popular confía no peso dos intereses compartidos por todas as tribos conservadoras e na covardía dos presuntos sucesores que ían ter que estrearse cunha problemática rendición de contas ante os cidadáns por causa das retesías internas, do Gürtel e da perda de iniciativa política que representaría, a estas alturas, remudar o liderado partidario.

A segunda fortaleza de Rajoy radica no substrato resistencialista da súa concepción política e que parece tomado directamente do nacionalismo galego. Poucos terían sobrevivido a episodios como os «hilillos de plastilina» do Prestige, á mentira institucionalizada da intervención militar en Iraq ou ao infame teatro do 11-M, á perda do poder en 2004 e á súa segunda derrota electoral ante Zapatero en 2008. As únicas alegrías políticas de Rajoy son o triunfo en Galiza o 1-M e a vitoria nas pasadas eleccións europeas. Ración mínima.

É posíbel que nestes atribulados tempos Rajoy repita como un mantra unha sentenza que lle debe a Fraga Iribarne: «En política todas as vitorias son efémeras, e todas as derrotas provisorias.» Filosofía que explica a lonxevidade política de don Manuel e que nestes días ha de ser un dos poucos consolos espirituais que lle quedan a don Mariano.

Feijóo no top-ten conservador

Días atrás Claudio Magris alertaba sobre o triunfo do que chamou a «política pop», derivación extremosa da videocracia que ten como característica máis salientábel a tendencia a «facer da imaxe un fin en si mesmo». A boa imaxe (propia) e a mala ou pésima imaxe (allea) tornouse no catalizador de celebridades políticas e mediáticas. O gürtelazo significará inevitabelmente (quérese dicir, antes ou despois) a eclipse ou obrigado ocaso dalgúns liderados do Partido Popular postaznarista e mesmo, a pouco que se extravie, a escaseza de exercicios de autoridade de Rajoy pode ser causa da súa xubilación forzosa.

Na galería de notábeis do Partido Popular, Núñez Feijóo, pola contra, protagoniza unha carreira meteórica que, desde o 1-M, o empolicou no cumio do top-ten dos «populares». Se non é o terceiro, é o segundo currículo máis prometedor da nomenklatura conservadora. A súa imaxe obra as miraxes que a súa acción de goberno non é quen de certificar. Núñez Feixóo é a Francisco Camps, o mesmo que Gianfranco Fini quere ser a Berlusconi, a oferta dunha dereita de escuros historiais que aspira a ofrecerse como modernización conservadora.

Andrea Camilleri, unha intelixencia non precisamente rebaixada de crítica, agasallou a Fini con palabras que resumen as súas aspiracións: «Di cousas xustas, laicas, modernas. Unha dereita finalmente respectábel». Esa é a imaxe que Feijóo cultiva de si mesmo para mellor posicionarse ante un eventual desfondamento da cúpula do Partido Popular como consecuencia do peso inculpatorio do caso Gürtel. Nas despreocupadas tertulias dos moi poderosos insisten: Mariano Raxoi ten quen o suceda, xa pode fracasar tranquilo.

En Caderno de paso matino sobre o irresistíbel encanto de Alberto Núñez Feijóo entre os vips da novísima dereita e sobre os seus valores como gobernante (inéditos) e as súas grandes (e polo de agora discretas) ambicións presidenciábeis.

» Acceder a Caderno de paso: «Feijóo no cumio do top-ten conservador».

Descrédito partidario

Co inicio do outono comezan a chegar as primeiras sondaxes sobre a temperatura política do Estado. O cadro de tendencias non mudaron substancialmente respecto das enquisas da primavera: os apoios do PSOE seguen recuando e o sorpasso do Partido Popular parece ser confirmado; a popularidade de Rodríguez Zapatero cae como un peso morto; as súas políticas económicas carecen de engado entre os cidadáns e engordan a abstención con votantes progresistas. Os indicadores do Barómetro do CIS de setembro empeoran drasticamente cando se valora o momento político e económico. Case o 71% dos entrevistados cren que a situación económica do país é «mala» ou «moi mala», dato que desmellora o de hai dous meses, cando o 65,2 por cento opinaba así. Un 12% dos enquisados consideran xa á clase política e aos partidos como o principal problema do Estado, tras o desemprego, a crise económica, o terrorismo e a inmigración e seguido, a moi curta distancia, pola inseguridade cidadá. Unha inestábel polvoreira.

A falta de capacidade para enfrontar a crise económica con medidas eficaces é o factor fundamental dos descontos electorais do PSOE. As catas demoscópicas son anteriores ás revelacións do caso Gürtel pero as corruptelas e indicios de corrupcións maiores fan perder ao Partido Popular aproximadamente un 5 por cento dos seus apoios. É previsíbel que, aínda que con demora, os conservadores padezan maiores descontos electorais en posteriores sondaxes. A negativa de Ric Costa a exercer como comedor dos pecados (propios e alleos) agranda a fondura da crise do Partido Popular. O pasado martes e 13 será difícil de esquecer na rúa Génova. Agárdase de Rajoy un exercicio de autoridade. Canto máis tarde, peor será para o seu futuro político.

Por unhas razóns, ou por outras, a lexitimidade e o crédito cidadán de PP e PSOE sofren un acusado devalo pero, de momento, iso non se traduce nas enquisas nun aumento de audiencia doutras ofertas partidarias. Nunhas vindeiras eleccións, UPyD posibelmente confirme a súa condición de terceira forza política no Estado, por diante de Izquierda Unida, pero aínda está moi lonxe de ser unha ameaza para conservadores e socialistas. O entalamento electoral de CiU, PNV, mais tamén do BNG, e o retroceso de ERC, descartan significativas transferencias de lealdades en Cataluña, Euscadi e Galiza.

Todo empeora pero pouco cambia na cartografía electoral. Neste estado de cousas, a solución de goberno segue sendo, malfadadamente, cousa de dous partidos que referencian os dous grandes espazos políticos tradicionais dos socialdemócratas e dos conservadores. Un bipartidismo, de minguante crédito, hexemoniza o sistema de participación política; aínda así, multiplícanse os indicios de que a crise política será de tanto calado como a depresión económica e que todo conduce cara a unha segunda transición da que sairá unha nova ordenación de poderes e un novo estado de partidos.

En 2006, Ralph Dahrendorf, ante o xermolar de liderados populistas, reflexionaba sobre a crise dos partidos tradicionais e concluía que necesitaban «con urxencia recuperar o apoio dos cidadáns» e que para iso «necesitan claridade programática, honestidade organizativa e unha boa comprensión das inquietudes dunhas sociedades que perderon as súas estruturas tradicionais».

É improbábel que PP e PSOE decidan un cese temporeiro de hostilidades e acorden apuntalar o actual sistema de representación de intereses e mellorar a calidade das súas solucións á crise política e económicas investindo na eficacia dos seus programas, na transparencia das súas organizacións e decisións, e nunha coidada atención das demandas e desexos dos cidadáns. Deberían ter presente que con esta axenda quen teña coraxe, terá vantaxe. Indolentes, mellor absterse.

Disparando aos reloxos # 17

Unha política máis esixente

12-O, un día revirado para José Luís Rodríguez Zapatero. No desfile rigorosos apupos, no pequeno almorzo unha desesperanzadora sondaxe de El Público. Unha folla do almanaque para arrincar antes de que remate o día. O resumo do inquérito é esmagador: os conservadores conseguen unha avantaxe de 5 puntos na estimación de voto (PP: 43%, PSOE 38%), a valoración de Rodríguez Zapatero esbarróase, o PSOE perde 2,5 millóns de votos (5,6 puntos menos que en 2008) e as fugas de votos socialistas camiñan en todas as direccións (PP, IU, UPyD), Rajoy obtén mellor valoración que Zapatero en Andalucía, o rexeitamento do Partido Popular redúcese en todo o Estado, as preferencias dos electores máis novos asinan un empate... Anuncio de desastres maiores.

O factor de desconto electoral fundamental do PSOE son as súas políticas económicas. O Partido Popular perde apoios pola multiplicación dos casos de corrupción pero a trabada é moito menor. A enquisa é anterior a primeira gran traca do gürtelazo, haberá que agardar para contabilizar os seus efectos, pero a orballada previa de corrupcións corruptelas fai perder ao Partido Popular (tan só) o 6% dos votos. O acantoamento dos votantes socialistas na abstención como consecuencia do desencanto do programa económico é o que engorda o saldo positivo do Partido de Gürtel.

Na súa análise, José Luís de Zarraga, faise a pregunta de todas as preguntas: É posíbel que a corrupción non afecte ao voto do PP? A súa resposta:

Aínda que na conxuntura pola que está a pasar o Goberno non se note, o PP está a perder votos por mor da corrupción, aínda que por agora en moita menor proporción que os perdeu fai 15 anos o PSOE.

Hai que advertir, con todo, que o efecto dos escándalos de corrupción política sobre o voto aos partidos afectados como proban as experiencias anteriores en España é retardado e indirecto. É retardado sempre porque as imaxes dos partidos e a adhesión afectiva dos seus votantes que son factores moi determinantes do voto cambian lentamente. A corrupción produce unha deterioración segura da imaxe do partido e debilita a disposición a votarlle. Pasa factura sempre, pero esta adoita abonarse a medio prazo.

Por outra banda, o efecto electoral desa deterioración adoita ser indirecto, porque máis que a cambiar o voto induce á abstención. É certo que nos partidos principais hai un núcleo maioritario de votantes que se identifican con eles e vótanlles en calquera circunstancia aínda que sexa a desgusto, pero con eses votos sostense o solo electoral do partido, non se gañan as eleccións.

Estas contas explican a estratexia da indiferenza de Mariano Rajoy; a pegada negativa chegará pero, segundo os seus cálculos, farase notar nos minutos de lixo cando o partido electoral estea xa decidido. Non é difícil prever as liñas grosas da súa estratexia, aguantar e tirar para adiante, intensificar o acoso ao goberno a través da presión mediática e de accións de barra brava no Parlamento, coordinar coas megacorporacións (CEOE, CECA...) a fronte de rexeitamento das políticas sociais e laborais do Goberno, e manter na rúa unha guerra de baixa intensidade ao abeiro do malestar xerado pola recuada económica como parte das manobras de contención dos electores progresistas na abstención xa que desargumentadas as posicións de esquerda ninguén vai dar a cara nos bares por un goberno indeciso, desnortado e cun líder que perde vagarosamente forza.

Se os estrategos de Génova non fallan, Zapatero seguirá caendo como un peso morto, será incapaz de aprobar os orzamento de 2011 (por abandono dos seus actuais socios parlamentarios que non van querer pagar a factura electoral do seu seguidismo) e non quedará outra que convocar elección xerais coincidindo coas eleccións municipais. Unha convocatoria de todo ou nada. É entendíbel que Ferraz non queira pensar en semellante cita e de aí que se confíe cegamente en que Gürtel crebe o espiñazo do Partido Popular e xubile anticipadamente a Mariano Rajoy. Unicamente iso adiantaría os efectos electorais negativos, forzaría unha crise de sucesión no Partido Popular e deixaría ao PSOE como única alternativa de goberno.

Lajos Kossuth, o líder da revolución húngara de 1848, dicía que a política é a ciencia das esixencias, non lle faltaba razón; por iso os electores vanlle esixir ao PSOE moito máis que unha desesperada política-do-mal-menor, canto máis tarden en transformar a súa estratexia de medo á dereita nunha política de confianza na esquerda máis peor lles vai ir. Faríanse un ben se deixasen de pensar no afundimento apocalíptico da Casa Gürtel e comezasen a traballar nunha nova estratexia coa que recuperar algo de engado cidadán. Unha estratexia de cambios sociais, económicos e político esixentes e de calidade, sen enxeñosas improvisacións, xestos baldeiros e paus de cego.

Casa Gürtel

Gürtel comeza a pasar factura tamén en Galiza. Seguindo a estratexia da indiferenza ditada polo sempre iluminado Mariano Rajoy, Núñez Feijóo prefire (aparentemente) ollar para outro lado, neste caso para o prezo do leite. A extensión da enxurrada de corrupción fai conveniente que deixemos de falar do Caso Gürtel para chamarlle xa Casa Gürtel, o asunto da corrupción e financiamento ilegal non é un anomalía puntual, é a norma, o xeito normalizado de manexar os asuntos do diñeiro e o poder en todo goberno no que o Partido Popular suma, con continuidade, maiorías absolutas. A irregularidade é a marca da Casa.

En Casa Gürtel goberna a caixa B, a dobre contabilidade e a dobre moral, o desbaldo dos servizos pagados pero nunca realizados, a confusión do público co privado, a repartición do orzamento público como botín, o nepotismo e, durante moito tempo, a soberbia fachenda da impunidade. O esterco da Casa Gürtel abonou, e abona, as florecentes maiorías absolutas do Partido Popular. A omertá, a limpeza dos trapos sucios na casa, non falar mentres se teña a boca chea, apertar o cu nos momentos difíciles e manterse amigabelmente unidos no búnquer e discretamente arredados nas caixas de caudais ou de seguridade dos bancos son algunhas das normas domésticas que dita a economía moral da Casa Gürtel.

Agora que a prisión e a ruína ameazan á outrora podente Casa Gürtel, vale aínda máis a indicación de Walter Benjamin: «Nas ruínas dos grandes edificios a idea do seu proxecto fala con máis forza que nos edificios de menores proporciones, por ben conservados que estean.» A ruína de Gürtel explica mellor a idea de goberno do Partido Popular que o goberno pretendidamente austero e franciscano de Núñez Feijóo e outros intelixentes bolseiros da Fundación Gürtel para unha Gobernanza Decente. Quizais por iso Feijóo, rexeneracionista pasivo, cre que alterando a orde de factores pode alterar o produto e quere salvar a honorabilidade do Partido da Casa Gürtel: «Se hai persoas que se aproveitaron, se lucraron da súa pertenza a un partido político, ese partido ten que apartalos.»

Non obstante, o espello xudicial devolvenos esa imaxe pero virada: hai un partido político que tamén se aproveitou desa trama empresarial corrupta para financiar (parte non pequena) da infraestrutura base da súa hexemonía política en Galiza, Valencia e a Comunidade de Madrid... Os emprendedores de Gürtel facían cartos, para eles e para a caixa do partido, engraxando a maquinaria da dominación política do Partido Popular. Feijóo quere que ollemos o dedo, non a lúa.

Mentres Manuel Fraga segue confiado en que a historia o absolverá, Feijóo sentou as bases da súa estratexia de defensa. En 1999, annus horribilis de Casa Gürtel en Galiza, confésanos o noso incorruptíbel e austero presidente que non estaba afiliado ao Partido Popular, el abrazou primeiro a nómina de alto cargo e despois o carné. Feijóo é un militante novo milenio, antes dedicado tecnócrata e, despois da maioría absoluta de Aznar, xa un decidido home de partido a partir de 2001. Daquela el só era un honrado servidor público do goberno máis grande do Partido da Casa Gürtel.

Esa devasa cronolóxica para arredarse da economía negra de Casa Gürtel acompáñase da consabida procura de alguén a quen botarlle o morto. Comezou a selección de as cabuxas expiatorias e os comedores de pecados no Partido Popular. O tres de Madrid paparán a súa ración e tamén o rancho dos que se sentan na modesta mesa de Esperanza Aguirre. Ricardo Costa fai o Camiño de Santiago para expiar as culpas do campismo.

En Galiza o morto botaráselle a Xosé Cuíña que xa descansa dous metros baixo terra. A estratexia de Feijóo pasa, perdoen a negrura, por enterrar as súas responsabilidades xunto co (presunto) responsábel. Ocuparanse os homiños do presidente de deslizar onde conveña que el é un militante novo milenio que entrou no Partido Popular da man de Romay Beccaría que, xunto con Mariano Rajoy, lideraban en Galiza a oposición aos demandos do caudillo do Deza, co beneplácito de José María Aznar. E a seguir preocupándose do prezo do leite.

Casa Gürtel será (presumibelmente) condenada nos xulgados, veremos até canto é castigada nas urnas, pero triunfa e seguira triunfando na escola de negocios. Por iso Feijóo debería principiar a pensar na factura que vai ter que pagar por ser actualmente o brillante administrador da herdade galega da Casa Gürtel. A factoría de conciencias de Sabón traballa xa a pleno rendemento delimitar o que é correcto e o que é indecente.

Como no tempo da outra gran crise de lexitimidade do PPdeG, a provocada pola catástrofe do Prestige, a Corporación converterase no principal partido da leal oposición, será ela quen xestione as críticas para evitar que o desgaste se torne en rédito electoral para o PSdeG e o BNG e para só contabilice en beneficio da súa facturación. Por venda de xornais mansamente críticos. Por favores debidos.

Non parece pero é

Ten engado cos xornalistas dos medios exteriores. Cos de aquí ten cargos de nómina ou subvencións. Hai unha semana, en Público rendéuselle Jesús Miguel Marcos: «Alberto Núñez Feijóo, o flamante novo temoeiro de Galiza, non parece do PP.» Afeita a retina aos conservadores pre-constitucional de Pujalte e Zaplana ou aos liberais antidemocráticos como Aguirre ou Camps, explícase a xentileza e o cándido extravío.

De Toro inspeccionou xa a alquimia do experimento Feijóo para rexistralo entre a «dereita nihilista». Antonte Anxo Guerreiro lembrounos a perspectiva longa coa que se move e ponlle deberes: «Se Feijóo aspira, como parece, a liderar no futuro a dereita española e a dirixir un partido moderno ha de enfrontarse a outro gran dilema: encartarse á actual deriva política do PP ou romper amarras coa involución aznarista de Rajoy». De momento segue en wait and see e atende con mansedume ás prioridades e desacougos marianistas.

O ecosistema político de Galiza acubilla moitas variedades de dereita, democrática e nada democrática, pero os engaiolados xornalistas con praza na capital poden estar seguros de que Feijóo non é o modelo de dereita progresista ningunha, el é a emerxente e novísima dereita, o prototipo do Partido Popular 4.0, versión aggiornata do parademocrático PP 1.0 de Fraga, do exitoso neocon 2.0 de Aznar e do abaneante 3.0 de Rajoy; un híbrido de todos e a superación de ningún.

Mariano Liberal

Para non comprometerse na lea da fusión das caixas de aforro galegas Rajoy tirou de etiqueta. Definiuse como «liberal de verdade», dixo que se ía gardar de intervir ou opinar e que os políticos «non deben entrar en asuntos que non lle competen». Que sexa don Mariano o apóstolo da non inxerencia do poder político nos asuntos das caixas é un exercicio de cinismo que fai burla das hemerotecas. Cada vez que o presidente do PP bota a lingua a pacer, fai rogativas para que os cidadáns teñan a memoria dos peixes. A batalla polo control de Caja Madrid protagonizada por Aguirre e Gallardón, sen dúbida ningunha, hai que encaixala na política de neutralidade do Partido Popular nos mercados financeiros. Neutralidade exquisita, absolutamente liberal.

Mariano Rajoy non é un liberal, é un (neo)conservador. E, como nos lembrou Robert Nisbet, non hai principio máis fundamental na filosofía conservadora que o da incompatibilidade absoluta entre liberdade e igualdade. Alguén dixo con sarcasmo que os conservadores son os liberais que lle teñen pánico á igualdade. Nesa onda sintoniza a inmensa maioría do Partido Popular que condena calquera forma de igualdade sexa para poder competir nos mercados, para usar a lingua propia, para acceder á todo servizo de benestar ou, mesmo, para render contas diante da lei e dos xuíces. «Todos somos iguais pero un somos máis iguais que outros» resume o credo dos paleo e dos neo conservadores.

Rajoy non é un liberal de verdade, é un liberal de coña. En rigor, é un avantaxista que segundo a súa comenencia fai uso, ou esmaga impiamente, unha ou outra liberdade pero que sacrifica sempre a máis mínima igualdade de oportunidades. O seu é un infraliberalismo darwinista que argumenta a pasividade nos mercados porque é a mellor fórmula para que impoña o imperio dos máis fortes, das grandes corporacións. Seguindo a súa particular teoloxía política, Mariano Rajoy proclama sempre a súa vocación polos máis poderosos. Cando un dos seus podentes amigos financeiros ou empresariais estea en perigo de crash teremos ocasión de ver en que queda o seu neutralismo. Daquela Mariano Liberal cruzará os dedos e confiará en que os peixes non nos lembremos de nada. Non sabe el canto nos gustaría a algúns poder borralo da nosa memoria xunto con todas as súas trapalladas doutrinais.

Enquisa macguffi

Fermín Bouza debullou a razón dos números da Consulta Feijóo, Bragado reflexionou mesuradamente sobre os efectos directos e colaterais negativos da ruptura do consenso de fomento do galego no ámbito educativo, Cesare destilou unha paixonal catarse á súa costa, e, cos seus calcetíns, Rubén Ruibal revelou o sentido último da Consulta Feijóo. A min todo o caso, cada día que pasa, imítame máis a un macguffi da escola Hitchcock. Un caricaturesco macguffin xa que as grandes decisións de política lingüística do novo goberno e do Partido Popular fixáronse con moita anterioridade á realización de tan grandiosa consulta democrática.

Hitchcock ideou o «macguffin» como un elemento para alentar o suspense e facer progresar a trama narrativa das súas películas, non era máis que unha escusa argumental que propiciaba o desenvolvemento dunha historia pero que carecía de toda relevancia por si mesmo. A Consulta Feijóo revélase como un grotesco macguffin válido unicamente para facer avanzar o argumento lingüístico do Partido Popular que non é substancialmente diferente do que contrabandea Galicia Bilingüe para formatear Galiza como unha comunidade monolingüe en castelán.

Sobre o asunto escribo en «Disparando aos reloxos» coa intención de salientar que a Segunda Modernización de Galiza que abandeira Alberto Núñez Feijóo, en termos de normalización lingüística tradúcese na cancelación do mandato normalizador das nosas institucións de autogoberno, encomenda asumida noutros tempos mesmo pola banda dereita do noso país. A novidade radical da política de Feijóo é a renuncia da Xunta a xogar ningún papel activo como garante fundamental da igualdade de condicións de uso da lingua galega.

Pierre Manent, un liberal dos de verdade, definiu a democracia como o movemento político e social cara a unha igualdade de condicións sempre maior. A consulta e a estratexia que a abeira é unha fraude (anti)democrática absoluta, nin garantirá liberdade ningunha de elección lingüística nin asegurará a igualdade de trato xurídico nin de oportunidades de uso para a lingua galega.

Enfrontámonos a un poderoso movemento antidemocrático e nestas condicións de desnormalización non hai marxe de esperanza ningunha para soñar unha igualdade de resultados entre as dúas linguas existentes na nosa comunidade. A estratexia de bilingüismo formal do Partido Popular encamíñanos cara a un monolingüismo castelán de xeito irremediábel, esa é a solución final á que aspira o black block que lidera Gloria Lago.

Unha lectura cándida das intencións do Partido Popular insiste en que a consulta é un instrumento máis nunha «estratexia de bordo do abismo» destinada a disuadir aos máis fervorosos partidarios da normalización do galego facendo visíbel a potencia dos sectores cidadáns abducidos polo monolingüismo en castelán. O virtuoso termo medio que quere para si Núñez Feijóo é o cancelamento da presenza paritaria de galego e castelán no ensino non universitario, un abaixamento normalizador para tranquilizar á barra brava de Galicia Bilingüe.

Asomados ao bordo do precipicio monolingüe castelán, ao Partido Popular antóllaselle que aos sectores galeguistas máis mornos non lle quedará máis que a mansa acomodación a un agónico «pouco é máis que nada». É posíbel que á voz solista de Anxo Lorenzo axiña se una unha coral polifónica de medidos posibilismos. Sospeito que poucos logros saíran dos seus esforzos vocais. Perante a estratexia do bordo do abismo que anima Feijóo e Vázquez, cómpre lembrar o consello de Michel de Montaigne: «Á beira dun precipicio só hai unha maneira de andar para ao fronte; dar un paso atrás.» A súa estratexia non é invencíbel pero non será aquela caste de posibilismo acomodado quen os faga recuar.

Ler Disparando aos reloxos » A enquisa MacGuffin

Trindade

Hai días que a lectura do xornal teñen un innegábel poder evocador. Hoxe mesmo. Tras o repaso de novas e opinións sobre a absolución (en proceso) de Francisco Camps fun arrastrado por unha onda de agarimosa señardade ás clases de Historia Moderna coas que nos agasallaba don José Manuel Pérez García en 1982, ano triunfal de Felipe Gonzalez e do Rock and Ríos entre outras iconas sentimentais que non dan caducado. Nese ano de fin da Transición, o agarimado Pepe Pérez, home da Escola de Anais trasplantada a Compostela e para nada promarxista, encomendounos o estudo dunha obra que Louis Althusser titulou Montesquieu; la politique et l'histoire e que nos limos na delicada tradución que Ariel lle debeu a María Ester Benítez.

Sobrevivín a Althusser e o seu verbo duro e rematei a lectura convencido da pertinencia da separación de poderes ao xeito de Montesquieu. Co tempo as miñas conviccións separatistas sufriron numerosos axustes de contas a mans dunha teimuda realidade que abonda no totum revolutum de poderes e poderosos. A sentenza dos traxes, feita a medida de Francisco Camps, chégame nun momento de humorado descreimento sobre a acción independente dos poderes executivo, lexislativo e xudicial.

O tempo non pasou en balde para O espírito das leis. Hoxe a pouco que abramos os ollos mostrarásenos revelador o misterio da Santísima Trindade para explicar o xogo cómplice e a relación complicada dos Tres Poderes. O PODER (con letras grandes) é un e trino en moitos dos territorios deste magoado Estado e tampouco é cousa ir proclamando por aí que Montesquieu era un tronado que cría nos paxaros preñados e a escrupulosa segregación entre pluriempregados lexisladores, togados xuíces e traxeados gobernantes.

Pero a estas alturas, sendo tan promiscuo o revoltallo de poderes, de estar entre nós o Señor da Brède e Barón de Montesquieu de certo que estaría pensando en que paredes medianeiras ou cordóns sanitarios é urxente deliñar para evitar que a porosa división de poderes da nosa democracia se converta nun ménage à trois desvergonzado e dantesco, cando non abertamente pornográfico.

Eu daríame por contento se se implantasen algunhas normas de sentido común como as que rexen a arbitraxe futbolística. Váleme esa que impide que un colexiado pite naqueles partidos onde xogan equipos da súa demarcación territorial. Se os casos de corrupción política se sometesen a ese simple de corrección do imparcial arbitrio é moi posíbel que o 2-1 co que librou na casa Francisco Camps se puidese tornar nun 1-2. Que o xuíz competente, ademais de independente, non sexa veciño de porta con porta estou seguro que faría feliz a Montesquieu e a outros moitos demócratas clásicos.

Entrementres hai que ter fe e crer na independencia e separación dos tres poderes. Independencia e separación de decisións, bolsa e facendas que rexe escrupulosamente as relacións de Camps cos seu amiguito del alma El Bigotes e deste cos consellers que engordaban con fondos públicos as súas empresas, e por suposto dos ditos consellers co president que os nomeou, ese lanzal, elegante e honesto mártir popular que foi bautizado como Francisco Camps Ortiz.

Sorpasso sen sorpresa

Xullo despídese con sondaxes triunfantes e alarmantes. Entendo razoábeis as consideracións de Fermín Bouza sobre a cociña dos resultados e a sobreponderación que se fai dos apoios ao Partido Popular pero, aínda así, creo que a entrega do CIS debería servir cando menos para acender as luces de alarma no PSOE e forzar un cambio da súa estratexia política ao respecto de tres ideas fixas que, ao meu entender, pesan negativamente na súa planificación do futuro.

Unha primeira que, co paso do tempo e as eleccións europeas, xa se depreciou bastante: aínda que a Depresión 2.0 estea aleitada fundamentalmente polo fracaso das receitas neoliberais iso non se vai traducir en custes electorais do PP como alternativa grotescamente neoliberal. Os descontos electorais da crise van a cargo de quen detenta o poder económico determinante; é dicir, o goberno do Estado e o PSOE. Os autogobernos do Partido Popular por moito que se agrave a situación económica e se dispare o desemprego nas súas comunidades poderán derivar, doadamente, responsabilidades e custes cara ao goberno de España. Se a evolución da crise, como se deduce das declaracións de Elena Salgado, acaba adoptando a forma dun U cunha base dilatada no tempo e haberá que agardar até 2012 para que o nivel de riqueza será equivalente ao de 2007, a cousa pinta fea para o PSOE.

Segunda. A denuncia da corrupción e corruptelas derivadas do caso Gürtel e o seu aproveitamento político producirá réditos electorais menores para o PSOE e resulta impensábel que descualifique a Mariano Rajoy na carreira presidencial cara á Moncloa. O que faría competitivo ao PSOE neste terreo non é a denuncia da corrupción doutros partidos senón poder acreditar o seu goberno cun catálogo indiscutíbel de boas prácticas. As dimisións de Bermejo e Alberto Saiz forzadas por desmandos de «jara y sedal» afean a conduta ética dos gobernantes do PSOE e neutralizan, en parte polo procedemento infame da xeneralización abusona, as trangalladas e corrupacións maiores do partido de Rajoy e as súas alegre compañías.

Terceira. O voto do medo non é a mellor estratexia para mobilizar ao electores do morno centrismo e da esquerda volátil. A día de hoxe a xordeira e enroque do PSOE é o principal estímulo dos abstencionistas. Tampouco axuda a mellorar as cousas o limitadísimo impacto positivo que están tendo as políticas económicas do goberno no referido a paliar o desemprego entre as mulleres e a xente nova, dous dos quiñóns máis importantes das reservas electorais do PSOE. Crer que se conseguirá a súa mobilización exclusivamente cunha política de valores resulta dunha candidez imperdoábel.

O centro de gravidade da política trasladouse cara a economía e a eficacia das solucións do goberno. A maior eficacia da realpolitik económica maior rendibilidade electoral. Non pesan as políticas de valores? Pesan pero, ao meu entender, fanno como valores de desconto; facelo ben coa política enerxética nuclear non suma pero resta se se fai mal xa que esgota o crédito verde que fronte ao PP facía máis vantaxoso ao PSOE en termos ecolóxicos.

Unha parte importante da base electoral progresista está abocada pola desmellora do seu benestar e ingresos a comportarse como homo aeconomicus e a xulgar ao goberno polo que lle pon no prato. Que o goberno se arrepuxera fronte á CEOE na mesa do diálogo social aforra unha nova fenda no descrédito pero pouco máis. E, sen paixóns mediantes, é máis que razoábel que un certo economicismo determine as preferencias electorais vindeiras, mesmo nos cidadáns máis proclives ás políticas de valores, xa que fóra do mercado laboral non hai posibilidade ningunha de garantir ás persoas nin igualdade de oportunidades, nin de resultados nin de trato, a tripla igualdade na que se asenta toda política de valores.

Sobre estas cuestións reflexiono na entrega semanal de «Disparando aos reloxos» tamén sobre o uso e importancia dos inquéritos como instrumentos de construción de opinión pública máis que como medio de representación dos pareceres maioritarios dos cidadáns comúns. Neste sentido hai poucas sentenzas sobre as estatísticas e as sondaxes que sexan tan brillantes como a de Homer Simpsom: «A xente pode vir con estadísticas para probar calquera cousa. O 14 por cento da xente sabe iso.» Nesas estamos cando finaliza xullo e lemos a explotación de datos de Sondaxe ou do CIS.

Ler Disparando aos reloxos » Sorpasso sen sorpresa

A arte da mentira política

En Amsterdam, en 1733, editábase un brevísimo ensaio satírico co título A arte da mentira política que asinaba Jonathan Swift e que aparecera na súa versión orixinal inglesa en 1712. Máis que un opúsculo era un prospecto comercial no que se facía adianto do primeiro de dous volumes cos que un autor descoñecido quería sentar, retranqueiramente, as bases da pseudoloxía ou arte da mentira política.

Durante tempo a peza foi atribuída a Swift que publicara, dous anos antes, un artigo en The Examiner no que debullaba os usos da mentira como razón auxiliar do poder. Con todo, hoxe sabemos que A arte da mentira política é obra de John Arbuthnot, médico real, autor de afiadas prosas satíricas e amigo de Swift con quen fundaría en 1714 o Scriblerus Club, un grupo de aguerridos polemistas e propagandistas do partido tory.

O artigo de Swift e o ensaio de John Arbuthnot foron recuperados por Sequitur en 2006 [hai unha oportuna reedición de 2009] e a súa lectura hoxe, co escándalo Camps como pano de fondo, é tan gozosa como recomendábel. Hálles de roubar pouco tempo e forneceralles cunha saúdabel aproximación irónica á pseudoloxía dos nosos tempos. Á súa beira inspiradora, ocupeime de Camps como actualizado mentireiro verdadeiro na miña achega semanal do Caderno de paso.

Retallos da arte da mentira política

Cómpre enganar ao pobo no seu propio beneficio? Eis a pregunta medular da arte mentireira do goberno. Camps mentiu para protexer os seus propios desmandos e non para beneficiar a pobo ningún senón para crear unha agarimosa e altruísta amizade con Álvaro Pérez (a) El Bigotes e outros capitáns da industria do suborno e do tráfico de influencias. Con todo, o proceder do president da Comunidade de Valencia afiánzase nunha concepción descrita sarcasticamente en A arte da mentira política:

Non existe ningún dereito á verdade política; que o pobo non ten dereito ningún a ser instruído na verdade da práctica de goberno, como tampouco ten dereito a pretender posuír grandes patrimonios, terras ou pazos señoriais.

John Arbuthnot detense tamén a avaliar cal dos dous partidos, whig ou tory, é máis habelencioso no uso da mentira política e tira como conclusión que «os tories foron ultimamente máis críbeis, pero que os whigs contan nas súas filas cos maiores xenios»; unha sentenza que tamén se podería dar por boa no noso actual ecosistema bipartidista. Gasta igualmente tinta amarga e espesa nos antecesores dos actuais profesionais da información e condena aos partidos «por contar nas súas filas, a fin de que difundan mentiras, aos homes máis viles e aos xenios máis miserábeis como son, na súa maioría, os folletinistas e gacetilleiros».

Porén, o enxeño de Arbuthnot non se limita a describir problemas, tamén adianta solucións, unha das máis orixinais é o proxecto de reunir nunha soa sociedade aos atomizados grupúsculos de mentireiros:

Esta sociedade debe estar composta polos xefes de cada partido; que ningunha mentira poderá difundirse sen a súa aprobación previa, xa que son os máis capacitados para xulgar o que cómpre a cada conxuntura e decidir que tipo de mentira debe usarse en cada ocasión. [...] A esta Sociedade deberá confiarse en exclusiva o manexo da mentira. Na antecámara desta Sociedade, deberá haber sempre algunhas persoas dotadas de gran credulidade que escoiten o que se lle diga [...]. A estas persoas competerá difundir o que os outros acuñaron; xa que ningún home solta e expande a mentira con tanta graza como quen a cre. Por norma, a Sociedade deberá inventar cada día unha mentira , en ocasión dúas [...]. Debe haber un castigo ou multa para quen fale doutra cousa que non sexa a mentira do día [...]. Se se advirte que algún dos membros da Sociedade se avermella, perde a compostura ou falta a algún deber ao pronunciar unha mentira, deberá ser excluído e declarado incapaz. Xunto ás mentiras que se despachan pública e abertamente, outras deben difundirse coa lingua pequena e con discreción; a tal fin establecerase un Comité de murmurios, ou Consello Privado, formado polos membros máis hábiles da Sociedade.

E remato con outra exquisita cita:

Estar relacionado cun político importante, sempre trae problemas, por moi legal que sexa el e ti, sempre trae problemas, hai que querelos pero hai que estar lonxe porque sempre trae problemas, que co que sofres, co que choras, co que loitas, coa cantidade de cuspe que gastas para facer as cousas ben, ao final tes problemas e lévaste desgustos.

Esta reflexión existencial non é de Arbuthnot, nin de Swift, senón de Álvaro Pérez (a) El Bigotes, amigo da alma de Camps. Pérez é un esforzado tratante do suborno, do galano e da comisión de concesións públicas, un home xeneroso que viste co seu humanismo o campismo, fase superior do aznarismo e coda rexeneracionista do marianismo.